Kościół MB Ostrobramskiej w Antoninie

Ceglana świątynia z ośmioboczną kopułą w Antoninie powstała jako mauzoleum Radziwiłłów – rodzinny grobowiec księcia Antoniego, namiestnika Wielkiego Księstwa Poznańskiego. Wnętrze zaskakuje kamienną, bogato rzeźbioną przegrodą w duchu wenecko-bizantyjskim, a w okrągłym oknie prezbiterium świeci witraż z Matką Boską Ostrobramską, przypominający o litewskich korzeniach rodu. Dziś to czynny kościół, kilka kroków od pałacu myśliwskiego Radziwiłłów.

Historia: grobowiec namiestnika

Po śmierci księcia Antoniego Radziwiłła (1775–1833) wdowa, księżna Luiza z Hohenzollernów, zabiegała u króla Prus o zgodę na budowę rodowego mauzoleum w Antoninie. Kamień węgielny poświęcono 7 maja 1835 roku. Fundatorka zmarła rok później, a budowę dokończyli jej synowie Wilhelm i Bogusław – 27 sierpnia 1838 roku poświęcono kaplicę z ośmioboczną kopułą, a nazajutrz odbył się uroczysty pogrzeb. To synowie zdecydowali o skromnym wystroju, zgodnym z protestanckim wyznaniem matki i siostry, których szczątki złożono w krypcie.

Autorstwo projektu pozostaje sporne. Część badaczy wskazuje na Karla Friedricha Schinkla, autora pobliskiego pałacu myśliwskiego, inni na jego ucznia Heinricha Häberlina, który nadzorował wcześniejsze budowy w Antoninie; według jednej z hipotez ośmioboczna nawa powstała według planów Schinkla, a reszta jest dziełem Häberlina. Na początku XX wieku mauzoleum rozbudowano.

Co zobaczyć

• Ośmioboczną nawę z kopułą i neoromańską ceglaną bryłę z wieżą.
• Kamienną przegrodę oddzielającą prezbiterium od nawy – cztery kolumny z ażurowymi kapitelami na wysokich cokołach, dwie belki i szeroka arkada. Trzony kolumn wykuto z biało-szarego marmuru, płaskorzeźbione płyty belek z białego wapienia. W 1875 roku przegrody jeszcze tu nie było; badaczka Barbara Dygdała-Kłosińska łączy jej sprowadzenie z czasami Ferdynanda Radziwiłła, wnuka namiestnika.
• Okrągły witraż z Matką Boską Ostrobramską w prezbiterium, idealnie wpisany w światło arkady przegrody.

Ciekawostki

Ostatni właściciel Antonina przed II wojną światową, ekscentryczny Michał Radziwiłł, chciał według przekazów urządzić w krypcie kino i wyrzucił na zewnątrz większość trumien przodków. Według tradycji ustnej sarkofagi pochowano przy północnej ścianie nawy, w prostych ziemnych grobach z drewnianymi krzyżami. Na wysepce w stawie między pałacem a drogą do Ostrzeszowa jest też symboliczny grób dwojga dzieci Radziwiłłów zmarłych w niemowlęctwie.

Tripto podpowiada

Kościół stoi przy drodze nr 447, kilka minut spacerem od pałacu myśliwskiego zbudowanego dla księcia Antoniego w latach 1822–1824 według projektu Schinkla. Wnętrze najłatwiej zobaczyć przed nabożeństwem lub po nim, a z zewnątrz kościół można oglądać przez cały rok. Na kościół, pałac i park przeznacz 1–1,5 godziny. Antonin wiąże się też z wizytami Fryderyka Chopina u księcia Radziwiłła, do których nawiązuje festiwal „Chopin w barwach jesieni” w pałacu.