Karczmarz z Waliszewa

Przy skrzyżowaniu dróg pod Waliszewem stoi uśmiechnięty karczmarz z dzbanem w dłoni i ręcznikiem przewieszonym przez rękę. Wygląda na gościnnego gospodarza – dopóki nie obejdzie się go dookoła. Rzeźba jest przystankiem Szlaku Mitów i Legend Powiatu Gnieźnieńskiego i przypomina mroczną opowieść o Czerwonej Karczmie, w której podróżni mieli znikać bez śladu.

Legenda o Czerwonej Karczmie

Na niewielkim, zadrzewionym placu u zbiegu dróg z Gniezna do Kłecka i z Waliszewa do Dziećmiarek stała przed 1840 rokiem gospoda zwana Waliszewek. Według przekazów jej gospodarz chętnie przyjmował gości tylko po to, by potem ich zabić, okraść i zakopać w pobliżu. Stąd wzięła się nazwa Czerwona Karczma (na tablicy szlaku: Czerwona Oberża). W 1840 roku budynek spłonął i nigdy go nie odbudowano; co stało się z karczmarzem, opowieść nie mówi.

Co naprawdę kryła ziemia

Legenda ma racjonalne wytłumaczenie. W sąsiedztwie istniało dużo starsze, wczesnośredniowieczne cmentarzysko i to z niego pochodziły ludzkie kości, które okoliczni mieszkańcy łączyli ze zbrodniami karczmarza. Jeszcze w latach 30. i 40. XX wieku w miejscowej żwirowni znajdowano fragmenty szkieletów i przedmioty z wczesnego średniowiecza. Sprawę opisał archeolog Jacek Wrzesiński w „Studiach Lednickich” (1994).

Na co zwrócić uwagę

• Karczmarz trzyma dzban i ręcznik, ale jedną rękę chowa za plecami. Obejdź figurę z boku – na stronie szlaku ten detal podpisano jako „karczmarskie narzędzie zbrodni”.
• U jego stóp leży pies z kością w pysku – czytelne nawiązanie do kości, od których zaczęła się legenda.
• Figura stoi na granitowym cokole, obok jest tablica szlaku z mapą i opisem podania oraz wiata ze stołem i ławami.

Szlak Mitów i Legend

Waliszewo to jeden z przystanków szlaku łączącego podania z okolic Gniezna. Na trasie są m.in. opowieść o Lechu, Czechu i Rusie oraz o katach w Gnieźnie, trójgłowy smok z Drachowa, zbój Maciej z Modliszewa, Izyda z Małachowa Złych Miejsc i wieś zatopiona w Głęboczku.

Tripto podpowiada

Rzeźba stoi w plenerze, jest dostępna o każdej porze, wstęp wolny; na miejscu wystarczy 10–15 minut. Plac leży przy ruchliwej drodze, więc pilnuj dzieci i nie wchodź na okoliczne pola. Waliszewo leży około 14 km na północny zachód od Gniezna, przy drodze do Kłecka. W okolicy zobaczysz drewniany kościół św. Katarzyny w Waliszewie z 1759 roku, Ostrów Lednicki z reliktami grodu pierwszych Piastów oraz drewnianą kaplicę św. Rozalii w Sławnie.