Jaskinia Mamutowa na Jurze

W XIX wieku archeolog Jan Zawisza wydobył z tej jaskini tyle kości mamutów, że nadał jej nazwę Mamutowa. Ogromny łukowy otwór w Dolinie Kluczwody koło Wierzchowia prowadzi do jednego z najważniejszych stanowisk paleolitycznych w Polsce – to tu znaleziono jedne z najstarszych na ziemiach polskich wyrobów sztuki sprzed ok. 30 tysięcy lat. Dziś jaskinia jest też mekką wspinaczy, którzy pokonują przewieszone drogi na stropie komory.

Historia badań

Jaskinię zbadał w latach 1873–1882 Jan Zawisza; była pierwszą jaskinią w Polsce poddaną badaniom archeologicznym. Kolejne prace prowadził w 1913 roku Leon Kozłowski, a w latach 1957–1967 Stanisław Kowalski. Wykopaliska odsłoniły kilka faz osadnictwa. Najstarsza, z przełomu środkowego i górnego paleolitu, łączy się z kulturami liściaków, m.in. kulturą jerzmanowicką. Późniejsza faza należy do kultury oryniackiej sprzed 35–30 tys. lat, a najwyraźniejsze ślady zostawili łowcy kultury graweckiej. W namulisku znaleziono też kości nosorożca włochatego, niedźwiedzia jaskiniowego, renifera i wielu innych zwierząt epoki lodowcowej.

Ciekawostki

Muzeum Archeologiczne w Krakowie przechowuje z Jaskini Mamutowej kolekcję ok. 20 wrzecionowatych grotów, głównie z ciosów mamuta, oraz małą czworokątną płytkę z ciosu z dwoma otworami do zawieszenia, zdobioną liniami nakłuć. Są też elementy naszyjnika z przewierconych zębów zwierząt i przedmiot z kości renifera, uznawany przez część badaczy za gwizdek. W 1992 roku krakowscy grotołazi odkryli na końcu jednego z korytarzy niewielką salkę z naciekami. W 2008 roku kręcono tu film „Deklaracja nieśmiertelności” o wspinaczu Piotrze Korczaku, autorze przełomowych przejść w tej jaskini.

Co zobaczysz na miejscu

Za łukowym portalem otwiera się wysoka komora wejściowa, której strop częściowo się zawalił, tworząc skalny łuk. Odchodzi od niej kilka ciasnych korytarzy; łączna długość jaskini to ok. 105 m. Przed wejściem widać na ścianach kotły wirowe, ślady dawnych przepływów wody pod ciśnieniem, a w północno-wschodnim korytarzu – wygładzenia skały, prawdopodobnie od ocierających się zwierząt. Na ścianach i stropie komory poprowadzono 30 dróg wspinaczkowych o trudności od IV do VI.8 w skali Kurtyki.

Tripto podpowiada

Jaskinia nie jest trasą turystyczną z przewodnikiem: komora wejściowa jest łatwo dostępna, ale głębsze korytarze są ciasne, ciemne i śliskie, więc bez latarki i doświadczenia nie wchodź dalej. Zimą w jaskini hibernują nietoperze – nie zakłócaj im spokoju. Leży w Dolinie Kluczwody, w gminie Wielka Wieś, na terenie Parku Krajobrazowego Dolinki Krakowskie, na stoku wzgórza Berdo. Kilkaset metrów na północ jest udostępniona do zwiedzania Jaskinia Wierzchowska Górna – razem z doliną to dobry plan na pół dnia. Na samą Mamutową z dojściem przeznacz ok. godziny.