Fort Anioła w Świnoujściu

Niemiecka nazwa fortu – Engelsburg, czyli Zamek Anioła – nie jest przypadkowa. Okrągła, stopniowana ceglana wieża skojarzyła się budowniczym z rzymskim Zamkiem Świętego Anioła, papieską twierdzą nad Tybrem. Fort Anioła powstał w połowie XIX wieku jako punkt artyleryjsko-obserwacyjny pruskiej Twierdzy Świnoujście, a po 1945 roku przez blisko pół wieku obserwowała stąd niebo radziecka marynarka. Dziś to prywatne muzeum z kawiarnią, salą wikingów i różanym ogrodem na dachu.

Historia: trzy epoki w jednej rotundzie

Fort, oznaczony jako Fort III, zbudowano w latach 1854–1858, za panowania króla pruskiego Fryderyka Wilhelma IV. Miał bronić zachodniego zespołu umocnień od strony lądu. Trzykondygnacyjną rotundę zwieńczoną tarasem i basztą obserwacyjną otoczono wałami ziemnymi na planie pięcioboku z ufortyfikowaną bramą, a do 1863 roku także podwójną fosą wodną. Parter obsadzała piechota z bronią ręczną, piętra – lekka artyleria polowa. Działa i amunicję wciągano na górę na linach przez owalne otwory w stropach. W wieży mieściło się mieszkanie komendanta, a na górnej kondygnacji punkt obserwacyjno-dowódczy dla całej twierdzy.

W latach 1870–1880 w wewnętrzny wał wbudowano trzy schrony dla dział, mały magazyn amunicji i schron dla kanonierów; w drugiej połowie XIX wieku załogę stanowiła kompania licząca około 100 żołnierzy. Pod koniec stulecia doprowadzono tu telegraf i prąd. W okresie międzywojennym fort przystosowano do wojny chemicznej – zamontowano gazoszczelne drzwi i pancerne pokrywy okien – a na baszcie powstało stanowisko przeciwlotniczej stacji radiowej. W czasie II wojny światowej działał tu posterunek obserwacji powietrznej z radarem, a kolejka wąskotorowa łączyła fort z innymi umocnieniami. W maju 1945 roku niemiecka załoga bez walki odpłynęła okrętem na zachód. Po wojnie fort zajęła radziecka marynarka; według właścicieli do 1992 roku był punktem obserwacji powietrznej i łączności z okrętami.

Co zobaczyć

Elementy fortyfikacji:

• bramę ze strzelnicami, w której filarach zachowały się stalowe koła do podnoszenia zwodzonego pomostu nad fosą,
• dwie pary dwudzielnych drzwi pancernych z czasów przygotowań do wojny chemicznej,
• owalne otwory dawnego szybu do transportu amunicji,
• kamienne spiralne schody prowadzące z parteru na taras,
• remizy artyleryjskie i schrony w wałach wokół rotundy.

Atrakcje muzeum: Sala Wikingów, w której stroje i rekwizyty można przymierzać, sala nawigacji, „kopalnia bursztynu”, wystawy sztuki współczesnej, kawiarnia z kominkiem oraz taras z ogrodem różanym na dachu rotundy. Latem odbywają się koncerty i ogniska, a dzieci mogą przejechać się mini-czołgiem.

Tripto podpowiada

Ceny w październiku 2026 roku: dorośli 30 zł; dzieci od 5 do 18 lat, studenci, emeryci, renciści i osoby z niepełnosprawnościami 20 zł; grupy powyżej 15 osób 20 zł od osoby. „Kopalnia bursztynu” kosztuje 25 zł, przejażdżka mini-czołgiem 30 zł. Stałe godziny otwarcia obowiązują latem – poza sezonem najlepiej wcześniej zadzwonić (+48 601 767 171) i umówić wizytę. Fort stoi przy ul. Jachtowej. Na zwiedzanie wystarczy około godziny, z kawą na tarasie nieco dłużej. Na taras prowadzą kręte kamienne schody, więc z wózkiem będzie trudno. Fort Anioła łatwo połączyć ze spacerem do Fortu Zachodniego, kolejnej części dawnej twierdzy.