Fort Zachodni w Świnoujściu

Fort Zachodni w Świnoujściu to XIX-wieczna pruska bateria nadbrzeżna przy ujściu Świny, w której dziś działa Muzeum Historii Twierdzy. Otoczony fosą wodną i porośnięty trawą fort na lewym brzegu rzeki (wyspa Uznam) zwiedza się samodzielnie, oznakowaną trasą przez dziedzińce, podziemia i stanowiska artyleryjskie. To jedna z niewielu atrakcji militarnych Świnoujścia czynnych przez cały rok – także zimą.

Historia Westbatterie

Fort, po niemiecku Westbatterie, był jednym z czterech dzieł Twierdzy Świnoujście (Werk IV). Zbudowano go w latach 1856–1861 jako niewielką redutę artyleryjską, a w latach 1878–1887 rozbudowano w ciężką, ufortyfikowaną baterię nadbrzeżną z fosą wodną. W czasie I wojny światowej stały tu 4 ciężkie działa kalibru 210 mm, zlikwidowane na mocy traktatu wersalskiego.

W II wojnie światowej w forcie stacjonowała bateria dział 150 mm podporządkowana szkole artylerii Kriegsmarine. W 1940 roku nazwano ją „Henningsen” – od porucznika Wilhelma Henningsena, który wcześniej tu służył, a 1 września 1939 roku zginął jako dowódca kompanii szturmowej podczas ataku na Westerplatte. Pod koniec wojny bateria ostrzeliwała pozycje sowieckie pod Dziwnowem i Wolinem.

Po 1945 roku do 1961 roku fort zajmowali Rosjanie, którzy ustawili tu baterię trzech dział 127 mm produkcji amerykańskiej. Potem obiekt niszczał, a w latach 70. w kazamatach urządzono magazyny warzyw i owoców. W 2001 roku fort wydzierżawiło Stowarzyszenie Miłośników Fortów „Reduta”, od czerwca 2004 roku jest udostępniony zwiedzającym, a w 2008 roku zarejestrowano tu Muzeum Historii Twierdzy.

Co zobaczyć

• Trasę wokół fortu – oznakowaną strzałkami i opisaną po polsku, niemiecku i angielsku: dziedzińce, wieża kierowania ogniem, podziemne kazamaty i stanowiska artyleryjskie na galerii.
• Salę muzealną – eksponaty w dużej części odnaleziono w samym forcie i jego okolicy.
• Działa przeciwlotnicze – przy niektórych można „pokręcić” mechanizmami.
• Fosę i wały – z góry dobrze widać ceglane remizy i zieleń, która przez lata wrosła w fortyfikację; to także dobre miejsce do obserwacji ptaków i przyrody.

Godziny i bilety (stan na październik 2026)

Fort jest czynny przez cały rok, codziennie:

• wrzesień–październik: 10:00–17:00,
• listopad–grudzień: 10:00–16:00 (w zależności od warunków atmosferycznych),
• styczeń–marzec: 10:00–16:00 (w zależności od pogody),
• kwiecień–czerwiec: 10:00–18:00; lipiec–sierpień: 10:00–19:00.

Bilety: 35 zł normalny, 25 zł ulgowy (emeryci, renciści, osoby z niepełnosprawnością, dzieci 7–14 lat, grupy powyżej 20 osób). Muzeum zaznacza, że aktualne informacje są na tablicy przed fortem i pod numerem 603 597 645 – zimą, przy złej pogodzie, warto zadzwonić przed wyjściem.

Jak zwiedzać i dla kogo

Na obejście całego obiektu zaplanuj około 1 godziny. Trasa prowadzi po nierównym bruku, schodach i ścieżkach na wałach, więc z wózkiem będzie trudno, a w podziemiach przyda się latarka w telefonie i cieplejsza bluza. Starsze dzieci zwykle zachwycają się działami i podziemnymi korytarzami. Od maja do września działa punkt małej gastronomii.

Dojazd i parking

Fort stoi przy ul. Jachtowej 1, na lewym brzegu Świny, w zalesionej części miasta niedaleko ujścia rzeki. Parking znajduje się tuż przed wejściem. Z centrum i dzielnicy nadmorskiej dojdziesz pieszo lub dojedziesz rowerem – to dobry punkt spaceru w stronę falochronu ze Stawą Młyny.

W okolicy

Około 450 m dalej stoi Fort Anioła – okrągła trzykondygnacyjna rotunda tej samej twierdzy. Spacerem dojdziesz do Stawy Młyny, białego wiatraka na Falochronie Zachodnim, i na szeroką plażę. Po drugiej stronie Świny widać Latarnię Morską i Fort Gerharda, do których kursują statki z centrum (sezon do 31 października).