Cerkiew w Polanach

Przy drodze z Grybowa do Krynicy-Zdroju, w dolinie potoku Mostysza, stoi czarna od gontu świątynia z trzema srebrzystymi, baniastymi hełmami. To dawna greckokatolicka cerkiew św. Michała Archanioła w Polanach, zbudowana w 1820 roku – klasyczny przykład zachodniołemkowskiej architektury drewnianej. Od ponad 70 lat służy katolikom obrządku łacińskiego, ale wnętrze z ikonostasem wciąż mówi o łemkowskich korzeniach wsi.

Historia: łemkowska wieś biskupów krakowskich

Polany lokowano 27 listopada 1574 roku na prawie wołoskim, na mocy przywileju biskupa krakowskiego Franciszka Krasińskiego, jako część tzw. Państwa Muszyńskiego. Zasiedlili ją Łemkowie. Obecna cerkiew stanęła na miejscu poprzedniej, wzmiankowanej w 1667 roku. Po wysiedleniach ludności łemkowskiej (do ZSRR w 1945 roku i w akcji „Wisła” w 1947 roku) świątynię przejęła rzymskokatolicka parafia Matki Bożej Nieustającej Pomocy w Bereście i dziś jest jej kościołem filialnym pod dawnym wezwaniem. Cerkiew wpisano do rejestru zabytków w 1964 roku; odnawiano ją m.in. w latach 1983–1985, a ikonostas – w 2000 roku.

Co zobaczyć

Bryła jest trójdzielna: kwadratowe prezbiterium, szersza nawa i wieża o pochyłych ścianach w konstrukcji słupowo-ramowej. Wszystkie trzy części wieńczą kopulaste hełmy z pozornymi latarniami – i każdy krzyż na szczycie ma inny kształt. Ściany kryje gont, a w przyziemiu wieży mieści się przedsionek otoczony zachatą, czyli okapem wspartym na wysuniętych belkach.

• Polichromia z 1862 roku – sceny biblijne na stropach, motywy ze Starego Testamentu na parapecie chóru i malowany baldachim nad ikonostasem.
• Ikonostas z XIX wieku – kompletny, odnowiony w 2000 roku.
• Ołtarz główny – późnobarokowy, z XVIII-wiecznym obrazem Piety.
• Ołtarze boczne – w północnym obraz Pokrowy (Opieki Matki Bożej), w południowym elementy starszego ikonostasu.
• Barokowa ambona z 1700 roku i polichromowana ława diakońska.

Ciekawostki

Cerkiew otacza wysoki mur z kamienia polnego z kapliczką i gontowym daszkiem – warto obejść go dookoła, bo z różnych stron hełmy układają się w inną kompozycję. We wsi przetrwały też pozostałości łemkowskich zabudowań gospodarskich, a do rejestru zabytków wpisano również zagrodę nr 46. Polany otaczają szczyty Hłoczy (774 m n.p.m.) i Kiczery Wielkiej (694 m n.p.m.), co daje ładne tło do zdjęć.

Tripto podpowiada

Cerkiew jest czynnym kościołem filialnym i nie ma stałych godzin zwiedzania wnętrza – najpewniej trafić na nabożeństwo albo wcześniej skontaktować się z parafią w Bereście. Bryłę i mur można oglądać z zewnątrz o każdej porze; na postój wystarczy 20–30 minut. Polany leżą na Małopolskim Szlaku Architektury Drewnianej, więc łatwo połączyć je z innymi dawnymi cerkwiami okolic Krynicy, np. w pobliskim Bereście. Parkując, nie blokuj wjazdów przy wąskiej drodze wojewódzkiej nr 981.