Cerkiew św. Jakuba w Powroźniku

Cerkiew św. Jakuba w Powroźniku to uznawana za najstarszą drewnianą cerkiew w polskich Karpatach dawna świątynia łemkowska, stojąca kilka kilometrów od Krynicy-Zdroju i Muszyny. Od 2013 roku jest częścią wpisu UNESCO „Drewniane cerkwie w polskim i ukraińskim regionie Karpat”. Kryje jedną z największych osobliwości regionu – malowidła z 1607 roku w dawnym prezbiterium – i jest łatwym do połączenia celem wycieczki dla wszystkich, którzy wypoczywają w uzdrowiskach Beskidu Sądeckiego, także zimą.

Historia cerkwi w Powroźniku

Początki świątyni sięgają przełomu XVI i XVII wieku: najczęściej podaje się rok 1600, a na ścianie zachowała się inskrypcja z datą 1604. Cerkiew zbudowano dla wspólnoty prawosławnej; z pierwotnej budowli przetrwała część, która dziś służy jako zakrystia – to najstarszy fragment obiektu. W 1643 roku świątynię rozbudowano.

Przełomowy był rok 1813. Po powodzi cerkiew przeniesiono wyżej, dalej od rzeki, a następnie rozbudowano. Główną wieżę, według VisitMałopolska, dostawiono w 1878 roku. Po wysiedleniu Łemków w Akcji „Wisła” świątynię przejął Kościół rzymskokatolicki, a w 1951 roku erygowano tu parafię św. Jakuba.

W ostatnich dekadach obiekt przeszedł gruntowne prace: remont zewnętrzny w latach 1965–1966, konserwację wnętrza, ikon i polichromii w latach 1970–2000, a w 2019 roku wymianę gontu na całej cerkwi i montaż automatycznego systemu gaszenia mgłą wodną. W 2021 roku odnowiono kamienne ogrodzenie. Popularność cerkwi rośnie – według „Gościa Niedzielnego” w rekordowym 2019 roku odwiedziło ją blisko 50 tysięcy osób.

Drewniane cerkwie Karpat na liście UNESCO

Wpis z 21 czerwca 2013 roku obejmuje 16 cerkwi – osiem w Polsce i osiem na Ukrainie – wzniesionych z poziomych bali między XVI a XIX wiekiem przez wspólnoty prawosławne i greckokatolickie. W Polsce są to cerkwie w Brunarach Wyżnych, Chotyńcu, Kwiatoniu, Owczarach, Powroźniku, Radrużu, Smolniku i Turzańsku. Łącznie Polska ma dziś na Liście światowego dziedzictwa 18 obiektów – najnowszy, Modernistyczne Centrum Gdyni, wpisano w lipcu 2026 roku.

Architektura

Cerkiew w Powroźniku to klasyczna cerkiew łemkowska, trójdzielna: prezbiterium, nawa i babiniec, nad którym wznosi się wieża o konstrukcji słupowo-ramowej z drewnianym hełmem i kutym krzyżem. Na wieży wisi dzwon z 1615 roku. Nad nawą widać mniejszą wieżyczkę, a prezbiterium zwieńcza sygnaturka. Ściany i dachy pokrywa gont.

Typową cechę najstarszych cerkwi łemkowskich – okna tylko od strony południowej – tłumaczy się praktycznie (ochrona przed śniegiem i wiatrem) i ludowym wierzeniem, że zło nadchodzi z północy. Teren otacza kamienny mur z XX-wiecznymi rzeźbami świętych.

Co zobaczyć w środku

• Polichromię z 1607 roku w zakrystii, czyli dawnym prezbiterium. Ściany i strop pokrywa wielopłaszczyznowa kompozycja: Ukrzyżowanie z gołębicą Ducha Świętego i Bogiem Ojcem na stropie (razem obraz Trójcy Świętej), poniżej Złożenie do grobu, a obok m.in. Ofiara Abrahama, Mojżesz z tablicami Dekalogu i Wjazd do Jerozolimy. To jedne z najstarszych malowideł figuralnych zachowanych w drewnianej cerkwi.
• Ikonostas z XVIII wieku, który – ze względu na obecną, rzymskokatolicką funkcję świątyni – rozcięto: rzędy Deesis i proroków przeniesiono na wschodnią ścianę nawy, a pozostałe ikony zawieszono w prezbiterium. Według VisitMałopolska dolna część ze scenami z życia św. Jakuba pozostała na pierwotnym miejscu.
• Starsze ikony Sądu Ostatecznego (1623) i Opłakiwania Chrystusa (1646) oraz drzwi diakońskie z XVII-wiecznego ikonostasu.
• Barokowy ołtarz boczny z XVIII wieku z ikoną Matki Bożej z Dzieciątkiem z XVII wieku.

Zwiedzanie i zima 2026/27

Parafia ani VisitMałopolska nie publikują stałych godzin zwiedzania ani cennika (stan na październik 2026). Cerkiew jest czynnym kościołem parafialnym, a wnętrze zwykle pokazuje przewodnik – przed wizytą zadzwoń do parafii: +48 18 471 16 44 lub +48 508 866 402. Fotografowanie jest dozwolone. Zimą wnętrze nie jest ogrzewane, a wizytę tym bardziej warto wcześniej uzgodnić; w czasie nabożeństw zwiedzanie nie jest możliwe.

Dla kogo

Cerkiew jest niewielka i szybko się ją zwiedza, dlatego dobrze sprawdza się jako krótka wycieczka dla rodzin i kuracjuszy z Krynicy czy Muszyny. Dzieci zwykle ciekawi dzwon z 1615 roku i rzeźby świętych na murze. Przy starych drewnianych świątyniach trzeba liczyć się z progami i stopniami – osoby na wózku powinny zapytać o wejście przy umawianiu wizyty.

Dojazd i parking

Powroźnik leży przy drodze między Krynicą-Zdrojem (ok. 7 km) a Muszyną (ok. 5 km), ok. 40 km od Nowego Sącza i ok. 145 km od Krakowa (około 2,5 godziny samochodem). Parking jest bezpłatny. Na sam obiekt wystarczy 30–45 minut.

W okolicy

• Krynica-Zdrój – uzdrowisko z deptakiem, pijalniami wód i Górą Parkową,
• Muszyna – ruiny zamku i ogrody sensoryczne,
• zimą: stacje narciarskie Jaworzyna Krynicka i Wierchomla,
• kolejne cerkwie Szlaku Architektury Drewnianej i trasy „Śladami Łemków”.