Cerkiew Narodzenia Bogurodzicy w Chotyńcu

Cerkiew Narodzenia Bogurodzicy w Chotyńcu to drewniana świątynia greckokatolicka z 1615 roku, stojąca w pobliżu autostrady A4 i granicy z Ukrainą, między Radymnem a Przemyślem. Należy do nielicznych cerkwi w Polsce, które przetrwały wojnę i powojenne wysiedlenia i znów służą swojej wspólnocie. Od 2013 roku jest częścią wpisu UNESCO „Drewniane cerkwie w polskim i ukraińskim regionie Karpat”. Zachwyca harmonijną bryłą z trzema kopułami, rzadko spotykanymi arkadowymi galeryjkami i barwnym Sądem Ostatecznym we wnętrzu.

Historia cerkwi w Chotyńcu

Cerkiew zbudowano w 1615 roku, choć pierwsza zachowana wzmianka w dokumentach pochodzi dopiero z 1671 roku. Pierwotnie mogła być budowlą trójdzielną z dwiema lub trzema kopułami na bębnach, a nad babińcem znajdowała się kaplica Zwiastowania z zewnętrznymi galeriami. Świątynię wielokrotnie remontowano i przekształcano, m.in. w latach 1733, 1858 i 1925.

Burzliwy był XX wiek. Po wysiedleniach w 1947 roku cerkiew zamknięto, a następnie przekazano Kościołowi rzymskokatolickiemu. W latach 80. ponownie ją zamknięto z powodu złego stanu technicznego. W 1990 roku wróciła do pierwotnego właściciela – Kościoła greckokatolickiego – i stała się świątynią odrodzonej parafii. W latach 1991–1994 przeprowadzono kompleksową renowację, głównie siłami miejscowych parafian. Cerkiew włączono do podkarpackiego Szlaku Architektury Drewnianej, a od 2013 roku jest jednym z ośmiu polskich elementów wpisu UNESCO; obok Owczar to jedna z niewielu cerkwi z tej listy, w których znów regularnie odprawia się liturgię greckokatolicką.

Drewniane cerkwie Karpat na liście UNESCO

Wpis z 21 czerwca 2013 roku obejmuje 16 cerkwi – osiem w Polsce i osiem na Ukrainie – wzniesionych z poziomych bali między XVI a XIX wiekiem przez wspólnoty prawosławne i greckokatolickie. W Polsce są to cerkwie w Brunarach Wyżnych, Chotyńcu, Kwiatoniu, Owczarach, Powroźniku, Radrużu, Smolniku i Turzańsku. Łącznie Polska ma dziś na Liście światowego dziedzictwa 18 obiektów – najnowszy, Modernistyczne Centrum Gdyni, wpisano w lipcu 2026 roku.

Kim są grekokatolicy

Kościół greckokatolicki to Kościół katolicki obrządku bizantyjskiego – uznaje zwierzchnictwo papieża, ale liturgię sprawuje według tradycji wschodniej, w cerkwiach z ikonostasem. Na pograniczu polsko-ukraińskim przez stulecia należała do niego większość ukraińskiej ludności wiejskiej. Wysiedlenia lat 1944–1947 niemal całkowicie przerwały tę tradycję, dlatego Chotyniec – z odrodzoną po 1990 roku parafią – jest dziś miejscem wyjątkowym.

Architektura

Cerkiew jest jednonawowa, czwórdzielna: składa się z prezbiterium, nawy, babińca i przedsionka. Wykonano ją w całości z drewna, w konstrukcji zrębowej. Prezbiterium, nawę i babiniec wieńczą kopuły na ośmiobocznych bębnach, a przedsionek nakrywa dach dwuspadowy. Babiniec ma trzy kondygnacje, prezbiterium dwie. Najbardziej charakterystyczny element to arkadowe galeryjki tworzone przez boczne ściany drugiej kondygnacji babińca – rzadkość wśród polskich cerkwi. Pod okapem dolnej kondygnacji biegną soboty.

Drewniana dzwonnica z XVII wieku nie jest oryginalna: przeniesiono ją tu w 1993 roku ze wsi Torki koło Medyki, bo pierwotna została zniszczona podczas I wojny światowej.

Co zobaczyć we wnętrzu

• Polichromię figuralno-ornamentalną z 1735 i 1772 roku, a w niej szczególnie ciekawy Sąd Ostateczny na południowej ścianie nawy.
• Ikonostas, najpewniej z 1671 roku, niedawno odnowiony. Umieszczono w nim ikonę Matki Bożej uznawaną za cudowną, do której przybywają pielgrzymi.
• Ikonę św. Mikołaja; po latach zaniedbań wyposażenie nie jest kompletne.

Zwiedzanie (stan na październik 2026)

Chotyniec to czynna świątynia greckokatolicka – nie ma tu muzealnych godzin otwarcia ani cennika, a parafia nie publikuje w internecie zasad zwiedzania. Bryłę cerkwi, dzwonnicę i otoczenie obejrzysz z zewnątrz; dostęp do wnętrza zależy od parafii, dlatego wizytę najlepiej zaplanować w porze nabożeństw lub umówić na miejscu. Zachowaj ciszę i stosowny strój. Zimą 2026/27 wnętrze nie jest ogrzewane.

Dojazd i parking

Chotyniec leży w gminie Radymno, ok. 18 km od Radymna, 30 km od Jarosławia, 36 km od Przemyśla i ok. 100 km od Rzeszowa (ok. 1–1,5 godziny autostradą A4). Z Krakowa to ok. 260 km, czyli ok. 3 godzin. Wieś znajduje się blisko końcowego odcinka autostrady A4 i przejścia granicznego Korczowa–Krakowiec. Do cerkwi w Radrużu (UNESCO) jest stąd ok. 60 km. Oficjalnych informacji o parkingu brak. Na obejrzenie cerkwi z zewnątrz i wnętrza zaplanuj 30–45 minut.

Dla kogo

To dobry przystanek dla osób jadących autostradą A4 w stronę Ukrainy lub z powrotem, dla miłośników ikon i drewnianej architektury, a także dla pielgrzymów. Dzieci zwykle zainteresuje scena Sądu Ostatecznego i historia dzwonnicy przeniesionej z innej wsi. Wejście prowadzi przez progi – osoby z ograniczoną mobilnością powinny zapytać o pomoc na miejscu.

W okolicy

• Radymno z historycznym układem urbanistycznym i zalewem,
• Jarosław – rynek z kamienicami i podziemiami,
• Przemyśl – zabytkowe miasto nad Sanem,
• zespół cerkiewny w Radrużu – kolejny obiekt UNESCO z tej samej listy.