Zapora w Pilchowicach

Zapora w Pilchowicach to najwyższa w Polsce zapora kamienna i łukowa: 62 m wysokości i 290 m długości w koronie. Gdy oddano ją do użytku w 1912 roku, była największą zaporą kamienno-betonową w Europie. Jesień 2026 roku to jednak wyjątkowy moment – z powodu remontu Jezioro Pilchowickie zostało całkowicie spuszczone, a droga po koronie zapory jest zamknięta.

Odpowiedź na powódź z 1897 roku

Decyzję o budowie zapory na Bobrze podjęto 3 lipca 1900 roku, po wielkiej powodzi z 1897 roku. Prace ruszyły w 1902 roku: najpierw wydrążono kanał szerokości 9 m i długości 383 m, który odprowadzał rzekę z placu budowy. Kamień węgielny wmurowano 20 czerwca 1908 roku. Zaporę wzniosła firma B. Liebold & Co. według projektu profesora Ottona Intzego i dr. Curta Bachmanna. Mur ma u podstawy 50 m grubości, a w koronie 7 m. Uroczystość otwarcia 16 listopada 1912 roku odbyła się z udziałem cesarza Wilhelma II.

Zbiornik – Jezioro Pilchowickie – ma ok. 7 km długości, 240 ha powierzchni i 50 mln m³ pojemności. Od czasu budowy zapory powodzie w dolinie Bobru zdarzały się już tylko kilka razy, m.in. w 1997 i 2024 roku. U stóp zapory pracuje elektrownia wodna; po modernizacji w 2013 roku jej moc wzrosła z 7,5 do 13,364 MW.

Remont 2026–2028

Podczas powodzi w 2024 roku woda przelała się przez koronę zapory, co pokazało, że ponad stuletnia budowla wymaga gruntownej renowacji. Prace za około 100 mln zł obejmują zaporę i całą towarzyszącą jej infrastrukturę. Wodę spuszczano stopniowo od lutego 2026 roku, a latem zbiornik opróżniono całkowicie – po raz pierwszy od pół wieku. Towarzyszyła temu katastrofa ekologiczna: wyłowiono 15 ton śniętych ryb. Jezioro ma pozostać puste co najmniej do końca stycznia 2027 roku, a jego ponowne napełnienie zaplanowano na marzec 2028 roku. Droga biegnąca po koronie zapory jest zamknięta, ruch skierowano objazdem przez Pokrzywnik.

Most kolejowy nad jeziorem

Nad zbiornikiem, w pobliżu wsi Strzyżowiec, przerzucono stalowy most linii kolejowej Jelenia Góra – Żagań, zwanej Koleją Doliny Bobru. Źródła różnie podają datę jego budowy (1905–1906 lub 1909) i długość (ok. 132 lub ok. 152 m). Most wznosi się ok. 40 m nad dnem zbiornika; początkowo stał nad suchą doliną, zalaną dopiero po otwarciu zapory. W 1945 roku został uszkodzony przy próbie wysadzenia, a ruch wznowiono w 1946 roku. Od końca 2016 roku linia jest wyłączona z ruchu rozkładowego. W 2020 roku głośno było o planach wysadzenia mostu na potrzeby filmu „Mission: Impossible 7” – po protestach wszczęto procedurę wpisania go do rejestru zabytków, a most stoi do dziś.

Ciekawostki

Zapora i jej okolice zostały odwzorowane w grze „Zaginięcie Ethana Cartera”, a budynki elektrowni zagrały szpital psychiatryczny w serialu „Wzgórze psów”. Most kolejowy pojawił się w filmach „Skąpani w ogniu” (1963) i „Kocham kino” (1987).

Tripto podpowiada

Do wiosny 2028 roku nie zobaczysz tu klasycznego widoku tafli jeziora – zamiast tego odsłonięte dno zbiornika. Spacer po dnie stał się weekendową atrakcją, ale teren jest niestabilny i niebezpieczny: oglądaj go z bezpiecznych punktów widokowych i nie wchodź na plac budowy. Przed wyjazdem sprawdź aktualne komunikaty o dostępności okolic zapory, a jadąc samochodem, uwzględnij objazd przez Pokrzywnik.