Zamek Lipowiec w Babicach

Przez ponad dwa stulecia biskupi krakowscy więzili tu duchownych: heretyków, zbuntowanych zakonników i księży oskarżonych o zbrodnie. Zamek Lipowiec stoi na zalesionym wapiennym wzgórzu (362 m n.p.m.) między Babicami a Wygiełzowem, a z jego okrągłej, mniej więcej 30-metrowej wieży widać dolinę Wisły i okolice Chrzanowa. U stóp wzgórza działa skansen, więc zamek i drewniana wieś składają się na jedną wycieczkę.

Historia: twierdza biskupów

Wzgórze leżało przy szlaku z Krakowa na Śląsk, dlatego już w XIII wieku stanęła tu warownia. Ziemie te kupił od benedyktynek ze Staniątek biskup Jan Prandota, a do 1789 roku należały do biskupstwa krakowskiego. Biskup Jan Muskata zrobił z zamku bazę w sporze z Władysławem Łokietkiem i chronił się tu w latach 1306–1312. Obecny kształt warownia zyskała w XV wieku za biskupów Wojciecha Jastrzębca i Zbigniewa Oleśnickiego, których herby do dziś widać w murach dziedzińca. W 1444 roku Oleśnicki wystawił tu przywilej dla świeżo kupionego księstwa siewierskiego.

Więzienie dla duchownych

Już w XV wieku część pomieszczeń przerobiono na cele, a w XVI wieku, w czasach reformacji, więzienna funkcja Lipowca mocno wzrosła. Najsłynniejszym więźniem był Franciszek Stankar, włoski wykładowca Akademii Krakowskiej, osadzony w 1550 roku za szerzenie unitarianizmu. Z pomocą przyjaciół, wśród nich Andrzeja Trzecieskiego, zdołał uciec, a dwa lata później wydał dzieło o reformie Kościoła rozpoczęte jeszcze w celi. Legenda dodaje, że sznury do ucieczki podała mu zakochana córka dozorcy. Do lochu w dolnej części wieży skazańców spuszczano przez otwór w podłodze.

Upadek i ruina

Pożar z 1629 roku i Szwedzi, którzy zajęli zamek 9 października 1655 i spalili go, wycofując się latem 1657 roku, zapoczątkowali upadek. Wcześniej, 17 sierpnia 1683 roku, odpoczywał tu Jan III Sobieski w drodze pod Wiedeń, co upamiętnia tablica w sieni bramnej. W XVIII wieku biskup Konstanty Felicjan Szaniawski odbudował zamek jako dom poprawy dla duchownych. Po pożarze w 1800 roku budowla pustoszała, a zabezpieczono ją jako trwałą ruinę w latach 1961–1969.

Co zobaczyć

• Okrągłą wieżę z XIII–XIV wieku, najstarszą część zamku, z wąskimi kamiennymi schodami i tarasem widokowym na szczycie,
• zamek górny na planie pięcioboku, wokół niewielkiego dziedzińca, z herbami biskupów w murach,
• studnię głęboką na ponad 24 m, z najwcześniejszego okresu zamku,
• wystawę w dawnych pomieszczeniach mieszkalnych pierwszego piętra, poświęconą dziejom zamku i znaleziskom archeologicznym.

Tripto podpowiada

Zamek należy do muzeum w Wygiełzowie, które prowadzi też Nadwiślański Park Etnograficzny u stóp wzgórza; połączenie obu zajmie 2,5–3 godziny. Do 2028 roku planowany jest remont zamku za blisko 35 mln zł (nowe zadaszenie, instalacje, most i ścieżka edukacyjna między murami), więc w trakcie prac zamek może być czasowo zamknięty. Przed przyjazdem sprawdź komunikaty muzeum i gminy Babice. Na wieżę prowadzą strome, kręte schody, a podejście na wzgórze wiedzie leśną ścieżką w rezerwacie przyrody „Lipowiec”, więc załóż wygodne buty.