Park Etnograficzny Krakowiaków Zachodnich w Wygiełzowie

U stóp wzgórza z ruinami zamku Lipowiec stoi wieś, której nikt nie zbudował w jednym miejscu. Chałupy, spichlerze, kuźnię, młyn i drewniany kościół przeniesiono tu z wsi i miasteczek zachodniej Małopolski, by pokazać, jak żyli Krakowiacy Zachodni – grupa etnograficzna z okolic Krakowa. To Park Etnograficzny Krakowiaków Zachodnich w Wygiełzowie. To dobry cel na spokojne popołudnie, także z dziećmi.

Historia

Decyzja o utworzeniu skansenu zapadła w 1968 roku z inicjatywy krakowskich etnografów i historyków sztuki, m.in. Hanny Pieńkowskiej, Mariana Korneckiego i prof. Tadeusza Chrzanowskiego. Przez lata nosił nazwę Nadwiślański Park Etnograficzny; od 2023 roku jest Parkiem Etnograficznym Krakowiaków Zachodnich i należy do Muzeum Małopolski Zachodniej, które zarządza też zamkiem Lipowiec i Muzeum Pożarnictwa w Alwerni. Skansen jest wpisany do Państwowego Rejestru Muzeów.

Co zobaczyć

• Kościół z Ryczowa z początku XVII wieku – zrębowy, w typie budowli gotyckiej, z oryginalnym wyposażeniem i polichromią z lat 30. XX wieku. Na przełomie sierpnia i września odbywa się w nim Festiwal Muzyki Kameralnej i Organowej.
• Dwór z Drogini z 1730 roku – największy obiekt skansenu, z wnętrzami zamożnej rodziny szlacheckiej: salonem, pokojem pani, sypialnią i gabinetem pana.
• Chałupę sołtysa Mikołaja Marchewki z Przegini Duchownej (1862) z oryginalnym wyposażeniem.
• Zagrodę okołową ze Staniątek (1855) – czworobok z zamkniętym dziedzińcem i wystawą „Wesele krakowskie".
• Dom z Chrzanowa (1804) z pracownią garncarza i dom z Alwerni (1825) – przykłady małomiasteczkowej zabudowy.
• Ośmioboczne stodoły, kuźnię z Liszek, olejarnię z Dąbrowy Szlacheckiej i młyn z Sadek.
• Dzwonnicę alarmową z Nowej Góry (1778) i ule kłodowe z pni drzew.

W 2012 roku w skansenie było 25 obiektów, a w wielu chałupach urządzono wystawy: od szkoły dawnych lat po warsztaty lania świec i plecenia koszyków.

Ciekawostki

Najstarszy budynek to kościół z Ryczowa – starszy od dworu z Drogini o ponad sto lat. W stodołach można samemu spróbować cepów, żaren i wialni. Na terenie skansenu jest też amfiteatr na około 500 widzów, gdzie odbywają się wydarzenia plenerowe.

Tripto podpowiada

Skansen jest otwarty codziennie: w sezonie letnim (od 1 marca do 31 sierpnia) w godzinach 9:00–18:00, jesienią (wrzesień–październik) 9:00–17:00, zimą 9:00–15:00; ostatnie wejście pół godziny przed zamknięciem. Uwaga: dwór z Drogini jest czasowo zamknięty z powodu remontu, a zamek Lipowiec – od 1 października 2026 roku, z otwarciem planowanym na 2028 rok. Ruiny zamku zobaczysz więc tylko z zewnątrz, z dołu. Na skansen przeznacz 1,5–2 godziny. Muzeum ma też aplikację mobilną „Park w Wygiełzowie".