Zamek Gniew

Ceglany czworobok nad ujściem Wierzycy do Wisły to jeden z najpotężniejszych zamków, jakie Krzyżacy postawili na lewym brzegu rzeki. Zamek w Gniewie budowano od 1290 roku przez około 40 lat, a jego starostą był w XVII wieku Jan Sobieski, przyszły król. Dziś to hotel z apartamentami w zamkowych komnatach, trasa zwiedzania z przewodnikiem i scena jednej z największych inscenizacji bitewnych w Polsce.

Historia: komturia, starostwo, spichlerz

Zakon zaczął budowę po 1290 roku od czworobocznego muru obwodowego. Gotowy zamek, obok Człuchowa i Gdańska, był najsilniejszą twierdzą krzyżacką na lewym brzegu Wisły i siedzibą komtura gniewskiego. Cztery skrzydła zamykały kwadratowy dziedziniec o boku około 47 m; w trzech narożnikach stanęły smukłe wieżyczki, w czwartym masywna wieża główna. W 1410 roku, po Grunwaldzie, zamek zajęło polskie rycerstwo, ale wrócił do zakonu. W wojnie trzynastoletniej oblegały go wojska Piotra Dunina, a po klęsce odsieczy krzyżackiej na Zalewie Wiślanym załoga skapitulowała 1 stycznia 1464 roku.

Na mocy II pokoju toruńskiego (1466) Gniew przypadł Polsce, a zamek został siedzibą starostów. W 1623 roku gościł tu Zygmunt III Waza, a w latach 1625–1627 zamek zajmowali Szwedzi. W drugiej połowie XVII wieku starostą był Jan Sobieski, który na Podzamczu wzniósł barokowy pałac dla żony Marii Kazimiery. Po I rozbiorze (1772) Prusacy zamienili zamek w spichlerz, a w latach 1855–1859 przebudowali go, rozbierając wieżę główną, zasypując fosy i burząc gdanisko.

Pożar i odbudowa

W 1921 roku zamek strawił wielki pożar, a po 1939 roku niemieckie władze okupacyjne urządziły tu więzienie dla Polaków. Odbudowę rozpoczęto w latach 1968–1974 dzięki Zakładom Mechanizmów Okrętowych „FAMA”. Od 1991 roku ruiny ożywiał Jarosław Struczyński z ośrodkiem kultury i wolontariuszami: powstały bractwa rycerskie, turnieje i festiwale, a francuskie stowarzyszenie Les Compagnons du Tour de France szkoliło w Gniewie rzemieślników. Od 2010 roku właścicielem zamku jest firma Polmlek.

Co zobaczyć

• Zamek krzyżacki z dziedzińcem i odbudowanymi wnętrzami — zwiedzanie z przewodnikiem, także nocne, przy pochodniach.
• Pałac Marysieńki — barokowy pałac Sobieskiego na Podzamczu, dziś część hotelu.
• Widok na dolinę Wisły spod murów od strony rzeki.
• Inscenizacje i turnieje: od 2001 roku co sierpień odtwarzana jest bitwa pod Gniewem z 22–29 sierpnia 1626 roku, stoczona między kuzynami — Gustawem II Adolfem a Zygmuntem III Wazą, w ramach wydarzenia „Vivat Vasa”.

Ciekawostki

Zamek ma dziś 17 apartamentów w komnatach, a razem z Hotelem Rycerskim (48 pokoi) i Pałacem Marysieńki (120 miejsc) tworzy czterogwiazdkowy kompleks. W 2013 roku obok zamku, od strony Wisły, powstało lądowisko dla śmigłowców.

Tripto podpowiada

Na zwiedzanie zamku i spacer po Podzamczu i starym mieście zarezerwuj 1,5–2 godziny. Godziny tras i ceny biletów nie są publikowane na stronie głównej zamku, więc sprawdź je w zakładce „Zwiedzanie zamku” albo telefonicznie przed przyjazdem. W sierpniu, podczas inscenizacji bitwy, w Gniewie jest bardzo tłoczno — noclegi warto rezerwować z dużym wyprzedzeniem. Zamek leży przy ul. Zamkowej 3, kilka minut pieszo od rynku.