Muzeum Biblii Gutenberga i Sztuki Sakralnej w Pelplinie

W Pelplinie można zobaczyć jedyny w Polsce egzemplarz Biblii Gutenberga – pierwszej dużej księgi wydrukowanej w Europie ruchomą czcionką, około 1455 roku w Moguncji. Od marca 2025 roku oryginał jest pokazywany na stałej wystawie. Wcześniej, przez ponad 20 lat, udostępniano go zwiedzającym tylko cztery razy w roku. Muzeum, założone jako Muzeum Diecezjalne, nosi dziś nazwę Muzeum Biblii Gutenberga i Sztuki Sakralnej.

Historia muzeum

Placówkę założył w 1928 roku biskup chełmiński Stanisław Okoniewski. Zbiory mieściły się pierwotnie w pałacu biskupim i szybko się rozrastały, więc w 1929 roku otwarto filię w zamku w Bierzgłowie. W czasie II wojny światowej kolekcję ewakuowano do Torunia, Berlina i Gdańska, a przed nadejściem frontu rozproszono po Żuławach i Kaszubach – część zbiorów zaginęła. Obecny gmach, wkomponowany w kompleks kurii, powstał w 1988 roku.

Biblia z Pelplina

Księgę sprowadził do Prus w późnym średniowieczu biskup chełmiński Mikołaj Chrapicki, który podarował ją franciszkanom w Lubawie. Po kasacie zakonu trafiła w 1833 roku do biblioteki seminarium w Pelplinie. To dwutomowy egzemplarz drukowany na papierze, w oryginalnej XV-wiecznej oprawie.

Najbardziej filmowy rozdział to wojna. Dyrektor biblioteki, ks. Antoni Liedtke, zapakował Biblię do specjalnie zamówionej skórzanej torby i wywiózł do Warszawy. Stamtąd księga trafiła przez Rumunię do Paryża, w 1940 roku do Londynu, a potem na pokładzie „Batorego” do Kanady, gdzie przechowywano ją w banku w Montrealu. Do Polski wróciła w 1959 roku, najpierw na Wawel, a następnie – w tej samej torbie i z tym samym kapłanem – do Pelplina.

W latach 2023–2025 księgę przebadano i poddano konserwacji, przygotowując specjalną gablotę. Wtedy wyszło na jaw, że w XIX wieku nikt nie zdawał sobie sprawy, iż dwa tomy na różnych półkach biblioteki to jedna Biblia Gutenberga.

Co jeszcze zobaczyć

• Gotycką sztukę z dawnej diecezji chełmińskiej: poliptyk z kościoła NMP w Toruniu, późnogotyckie obrazy Zdjęcie z krzyża i Biczowanie z kościoła świętych Janów w Toruniu, Ukrzyżowanie z Lignów i Chrystusa Ukrzyżowanego ze Starogardu.
• Rękopisy, m.in. „De civitate Dei” św. Augustyna z 1425 roku.
• Szaty liturgiczne – ornaty i dalmatyki.
• Nową wystawę „Wokół opactwa cysterskiego w Pelplinie”, przygotowaną na 750-lecie obecności cystersów, oraz cymelia z pelplińskich zbiorów, jak XIV-wieczny graduał L13 czy Tabulatura pelplińska.

Tripto podpowiada

Muzeum mieści się przy ul. Biskupa Dominika 11, kilka minut spacerem od katedry, i jest czynne codziennie oprócz poniedziałków. Na wystawy zaplanuj 1–1,5 godziny, a jeśli łączysz wizytę z katedrą i krużgankami – pół dnia. Aktualne ceny i godziny sprawdź na stronie muzeum, bo placówka jest w trakcie modernizacji i część sal może być zamknięta.