Wysoka Brama w Lidzbarku Warmińskim

Z trzech bram, którymi przez wieki wjeżdżano do Lidzbarka Warmińskiego, przetrwała tylko jedna – i to w dodatku nie sama brama, lecz jej monumentalne przedbramie. Wysoka Brama z dwiema półokrągłymi basztami i zygzakowatym fryzem z cegły uchodzi za najbardziej okazałą budowlę tego typu na Warmii, a jej sylwetka przypomina słynną Bramę Holsztyńską w Lubece.

Historia: brama stolicy biskupów

Lidzbark otrzymał prawa miejskie 12 sierpnia 1308 roku od biskupa Eberharda z Nysy, a od 1350 roku przez ponad cztery stulecia był siedzibą biskupów warmińskich. Tuż po połowie XIV wieku miasto zaczęto otaczać murami z basztami i bramami; budowę fortyfikacji zakończono w 1357 roku. Od wschodu i południa naturalną osłoną była Łyna, dlatego najpotężniejsze mury z basztami i suchą fosą powstały od północy. Do miasta prowadziły trzy bramy: Młyńska od północnego wschodu, Wysoka od północnego zachodu i Kościelna od południowego zachodu, a obok kościoła była jeszcze furta Zamkowa.

Źródła datują zachowaną budowlę różnie: na XIV wiek albo na lata 1466–1478. Przed nią stał niegdyś barbakan, a z właściwą bramą w murach łączyła ją murowana „szyja” o długości około 20 m. W XIX wieku bramy uznano za przeszkodę dla ruchu: w latach 1816 i 1818 rozebrano Kościelną, Młyńską i Zamkową, około 1850 roku przemurowano górną część Wysokiej Bramy, a w 1868 roku zburzono barbakan i część murów. Ocalało przedbramie – dziś symbol miasta.

Co zobaczyć

• Czterokondygnacyjną bryłę z dwiema półokrągłymi basztami połączonymi korpusem bramnym i ostrołukowym przejazdem pośrodku.
• Fryz z profilowanej cegły na najwyższej kondygnacji od strony zewnętrznej – łuki oplatają koronę murów zygzakiem.
• Cztery blendy i cztery tarcze na elewacji zewnętrznej.
• Ulicę Wysoka Brama, przy której stoi cerkiew Świętych Apostołów Piotra i Pawła – w latach 1821–1823 wzniesiono ją jako pierwszy kościół ewangelicki na Warmii.

Ciekawostki

W czasach PRL Lidzbark stracił wiele zabytkowej zabudowy – wyburzono m.in. dziewiętnastowieczną pierzeję ulicy Wysokiej Bramy, a w miejscu staromiejskich kamienic stanęły bloki. Tym bardziej brama jest dziś jednym z niewielu miejsc, gdzie widać średniowieczną skalę miasta, które w latach 1350–1795 było stolicą Warmii. W lidzbarskim zamku biskupim bywał Mikołaj Kopernik, który towarzyszył tu swojemu wujowi, biskupowi warmińskiemu.

Tripto podpowiada

Bramę obejrzysz bezpłatnie z zewnątrz podczas spaceru po centrum. Najlepiej obejść ją z obu stron: fryz i tarcze widać od strony zewnętrznej, czyli od dawnego przedpola. Nie zakładaj, że wnętrze jest dostępne – zasady wejścia sprawdź w lokalnej informacji turystycznej. Na samą bramę wystarczy 15–20 minut; spacer warto zakończyć przy zamku biskupów warmińskich, w którym działa Muzeum Warmińskie, oraz przy Oranżerii Krasickiego.