Kościół św. Andrzeja Apostoła w Barczewie

W bocznej kaplicy kościoła w Barczewie klęczy pod arkadą kamienny kardynał, a pod nim spoczywa postać rycerza w zbroi. To Andrzej i Baltazar Batory, bratankowie króla Stefana Batorego, a nagrobek wykonał w 1598 roku gdański warsztat Willema van den Blocke. Kardynał zamówił go dla siebie, ale nigdy w nim nie spoczął.

Historia: franciszkanie, Batory i bernardyni

Franciszkanów osadzono w Barczewie tuż po lokacji miasta. W przywileju z 6 lipca 1364 roku biskup warmiński przekazał im parcelę przy wschodnim odcinku murów obronnych – Barczewo było jedynym miastem na Warmii z takim zapisem. Kościół powstał w latach 1380–1390; ściana wschodnia prezbiterium została nadbudowana na miejskim murze. W 1414 roku, w czasie wojny głodowej, klasztor spłonął, a w okresie reformacji opustoszał.

W 1589 roku biskupem warmińskim został Andrzej Batory. Od 1594 roku odbudowywał klasztor i w 1597 roku przekazał go bernardynom. Dobudował kaplicę kopułową dla podwójnego nagrobku, odsłoniętego 1 września 1598 roku, kilkanaście tygodni przed jego wyjazdem do Siedmiogrodu, gdzie w 1599 roku został księciem i wkrótce zginął. Świątynię konsekrowano w 1610 roku.

W 1833 roku konwent zlikwidowano, a w klasztorze urządzono więzienie, które działa w Barczewie do dziś. Kościół pozostał przy katolikach, a w 1982 roku wrócili do niego franciszkanie. Prace konserwatorskie z lat 2018–2023 objęły elewacje, dach, prezbiterium i kaplicę św. Antoniego.

Co zobaczyć

• Nagrobek Batorych – w dolnej strefie leżąca postać Baltazara w zbroi, pod arkadą klęczący kardynał Andrzej. Dwie figury aniołów dodał później Chrystian Bernard Schmidt z Reszla.
• Kaplicę św. Antoniego – dawną kaplicę Batorych, przebudowaną w XVII wieku, gdy Barczewo stało się ośrodkiem kultu św. Antoniego.
• Osiem barokowych ołtarzy, w tym główny z 1736 roku autorstwa Jana Chrystiana Schmidta.
• Rokokową ambonę i manierystyczne stalle z 1615 roku, ufundowane przez kanonika Wawrzyńca Kocha.
• Płytę nagrobną biskupa Piotra Tylickiego w posadzce.

Ciekawostki

W 1629 roku, przed nadejściem wojsk szwedzkich, zakonnicy ukryli pod posadzką prezbiterium garnek z 1084 monetami. Do kościoła przybywały kiedyś tradycyjne „łosiery”, czyli piesze pielgrzymki mieszkańców niemal całej Warmii.

Tripto podpowiada

Kościół stoi w południowo-wschodniej części Starego Miasta, przy dawnym murze. Nagrobek znajdziesz w kaplicy św. Antoniego. Wnętrze najłatwiej zobaczyć przed mszą lub po niej. Na wizytę zaplanuj pół godziny i połącz ją ze spacerem do kościoła św. Anny i synagogi – wszystko leży kilka minut od siebie.