Kościół farny w Lidzbarku Warmińskim

Wieża lidzbarskiej fary mierzy 66 m i od wieków współtworzy sylwetkę dawnej stolicy biskupów warmińskich. Kolegiata Świętych Apostołów Piotra i Pawła stoi przy placu Kościelnym, kilka minut od zamku i Wysokiej Bramy. To późnogotycka, ceglana hala, której wnętrze kryje gotyckie sklepienia gwiaździste, renesansowe epitafia związane z rodzinami biskupów Ferbera i Dantyszka oraz herma św. Idy z około 1420 roku.

Historia: od drewnianego kościoła do kolegiaty

Parafia istniała w Lidzbarku już w XIII wieku. Znana jest konsekracja kościoła pod wezwaniem Piotra i Pawła w 1315 roku, za proboszcza Heynemanna. Murowaną świątynię zbudowano w drugiej połowie XIV wieku jako trójnawową, pięcioprzęsłową halę. Wieżę zachodnią, początkowo niską i z drewnianą nadbudową, podwyższano w XV wieku i około 1530 roku.

Dzieje kościoła wyznaczają pożary. W 1497 roku runęły sklepienia, a przy odbudowie korpus otrzymał kształt hali. W 1698 roku spłonęły dach i wieża; w kolejnych latach pojawiła się barokowa sygnaturka, a wieżę zwieńczył hełm z trzema latarniami i chorągiewką z herbem biskupa Teodora Potockiego. Pod koniec XIX wieku od wschodu dobudowano neogotyckie prezbiterium i kruchty — źródła podają różne daty: lata 1891–1893 lub 1892–1896. Od 2008 roku kościół jest siedzibą kapituły kolegiackiej.

Co zobaczyć

• Sklepienia gwiaździste z końca XIV wieku w nawach oraz z XV wieku w kaplicach przy wieży.
• Epitafia renesansowe: mosiężną płytę Hildebranda Ferbera, brata biskupa Ferbera, płytę Krystyny Flaschbinder, matki biskupa Jana Dantyszka, oraz epitafium Jerzego Szyszkowskiego z 1641 roku. W posadzce zachowało się około 25 zatartych płyt nagrobnych.
• Ołtarz św. Michała Archanioła fundowany przez biskupa Mikołaja Szyszkowskiego i XVII-wieczny ołtarz z obrazem św. Walentego.
• W ołtarzu głównym z początku XX wieku — rokokową balustradę i figury dwóch aniołów przypisywane rzeźbiarzowi Perwangerowi z Tolkmicka; w nawie południowej grupę św. Anny Samotrzeciej z około 1500 roku.

Ciekawostki

W skarbcu przechowywana jest herma św. Idy — gotycki relikwiarz w kształcie popiersia z około 1420 roku, w srebrnej koronie. Wnętrze jest dziś w przeważającej mierze neogotyckie, ale między nowszym wyposażeniem kryją się elementy gotyckie i barokowe. Przy kościele stoi XVIII-wieczna figura Maryi z Dzieciątkiem.

Tripto podpowiada

Kościół najlepiej zwiedzać poza godzinami nabożeństw; na wnętrze wystarczy 20–30 minut. Ładny widok na bryłę z wieżą jest z mostu przed zamkiem. Połącz wizytę z Zamkiem Biskupów Warmińskich i spacerem do Wysokiej Bramy.