Suwalski Park Krajobrazowy

Suwalski Park Krajobrazowy to najstarszy park krajobrazowy w Polsce i jedna z najbardziej malowniczych części Suwalszczyzny. Na ponad 63 km² między Jeleniewem, Przerośłą, Wiżajnami i Rutką-Tartak kryje się polodowcowy krajobraz w czystej postaci: strome wzgórza morenowe, głazowiska i 24 jeziora, w tym Hańcza – najgłębsze jezioro w Polsce. To miejsce na kilka dni pieszych i rowerowych wędrówek, z widokami, które trudno znaleźć gdzie indziej w kraju.

Historia i ochrona

Park utworzono 12 stycznia 1976 roku uchwałą Wojewódzkiej Rady Narodowej w Suwałkach – był to pierwszy park krajobrazowy w Polsce, więc w 2026 roku obchodzi 50-lecie. Otulina ma ponad 93 km². Około 60 proc. powierzchni zajmują pola, a lasy niecałą jedną czwartą, dlatego krajobraz jest otwarty i widokowy. Na terenie parku leżą cztery rezerwaty: Jezioro Hańcza, Głazowisko Bachanowo nad Czarną Hańczą, Głazowisko Łopuchowskie i Rutka. Te okolice zamieszkiwali kiedyś Jaćwingowie, a w XIX i XX wieku żyła tu zwarta społeczność staroobrzędowców.

Co zobaczyć

• Jezioro Hańcza – głębokie na 108,5 m, najgłębsze w Polsce i na całym Niżu Środkowoeuropejskim. Ma 4,5 km długości; najłatwiej podejść do brzegu w okolicy Błaskowizny.
• Głazowisko Bachanowo – nad Czarną Hańczą leży kilka tysięcy głazów narzutowych przyniesionych przez lądolód; większość ma do 3 m obwodu, największe nawet 8 m.
• Góra Cisowa (256 m n.p.m.) – stożkowa morena zwana „suwalską Fudżijamą”. Krótkie podejście po schodach prowadzi na szczyt z krzyżem i widokiem na niemal cały park.
• Smolniki – wieś z punktami widokowymi na jeziora Jaczno, Kojle i Perty; najbardziej znany to prywatna, płatna platforma „U Pana Tadeusza”.
• Szurpiły i Góra Zamkowa – grodzisko Jaćwingów z IX–XIII wieku nad jeziorem Szurpiły; z wioski wychodzi szlak na wzgórze.
• Turtul – siedziba parku, punkt informacji i ścieżka „U źródeł Szeszupy”.

Jak zwiedzać

Ścieżki edukacyjne i szlaki piesze w parku mają łącznie ponad 60 km. Na jeden dzień wybierz dwa–trzy punkty: np. rano Góra Cisowa i Smolniki, po południu spacer wokół jeziora Szurpiły z wejściem na Górę Zamkową. Drogi są w dużej części szutrowe, a podejścia strome – zabierz wygodne buty. Okolicę przecina rowerowy szlak Green Velo. Najładniej jest od maja do października; zimą Suwalszczyzna bywa najzimniejszym regionem Polski, więc licz się ze śniegiem i krótkim dniem.

Dla kogo

Park najbardziej ucieszy piechurów, rowerzystów i fotografów – szczególnie o świcie, gdy w dolinach zalegają mgły. Z dziećmi wybierz krótkie odcinki: wejście na Górę Cisową czy spacer po głazowisku zajmują niewiele czasu. Jeśli jedziesz z psem, trzymaj go na smyczy, a w rezerwatach nie schodź z wyznaczonych ścieżek.

Informacje praktyczne

Stan na październik 2026:

• Wstęp na teren parku jest wolny.
• Siedziba i punkt informacji turystycznej: Malesowizna 24 (Turtul), 16-404 Jeleniewo, tel. 87 569 18 01.
• Godziny punktu IT: wrzesień–czerwiec pn–pt 8:00–15:00; lipiec–sierpień pn–pt 7:30–18:00, sob. 10:00–17:00.
• Od października 2026 przy Stawie Turtulskim trwa przebudowa jazu – mogą wystąpić utrudnienia.

Dojazd i okolica

Park leży na północ od Suwałk – Szurpiły są ok. 14 km od miasta, a do Turtulu i Smolnik dojedziesz drogą przez Jeleniewo. Z Warszawy do Suwałk prowadzi droga ekspresowa S8/S61. Bez samochodu jest trudno: autobusy kursują rzadko, więc warto rozważyć rower. W okolicy warto zobaczyć Wigierski Park Narodowy, klasztor w Wigrach oraz trójstyk granic Polski, Litwy i Rosji.