Ratusz w Środzie Śląskiej

Na ścianie gotyckiej celi w wieży średzkiego ratusza któryś z więźniów wyrył datę „1413”. To jedna z pamiątek po czasach, gdy wieża z pierwszej połowy XIV wieku służyła jako więzienie i katownia. Dziś w ratuszu działa Muzeum Regionalne w Środzie Śląskiej, którego najcenniejszym zbiorem jest Skarb Średzki z XIV-wieczną koroną — jedną z kilkunastu zachowanych wczesnych koron gotyckich w Europie i jedyną zwieńczoną orłami.

Historia: od wieży do ratusza

Budowę zaczęto od czworobocznej wieży, do której w XV wieku dostawiono bryłę ratusza. Przebudowywano go w 1552 roku i w latach 1589–1593, a w latach 1798–1799 wieżę nadbudowano; dziś wieńczy ją barokowy hełm z latarnią. Późnogotycki, profilowany szczyt najstarszej części odsłonięto na początku XX wieku. Ratusz wpisano do rejestru zabytków 21 grudnia 1964 roku, a kapitalny remont przeprowadzono w latach 1974–1978. Muzeum działa tu od 1964 roku, kiedy powstało jako Muzeum Rzemiosł Drzewnych.

Co zobaczyć z zewnątrz

• Fasadę południową z gotyckim, schodkowym szczytem ozdobionym ślepymi blankami i wnękami z trójkątnymi blendami zakończonymi łukami w kształcie oślich grzbietów.
• Wieżę z tarczami zegarowymi i barokowym hełmem z latarnią, przylegającą od zachodu.
• Wewnętrzny dziedziniec, wokół którego grupują się budynki ratusza i zabudowa śródrynkowa sięgająca średniowiecza.

Co zobaczyć w muzeum

• Salę rajców z krzyżowo-żebrowym sklepieniem pokrytym XVI- i XVII-wieczną polichromią roślinną. W jednym zworniku jest śląski orzeł, w drugim czeski lew — znak politycznej przynależności Środy w XIV wieku. Sala służyła też jako sąd miejski.
• Wystawę „Średzkie insygnia cechowe” z pieczęciami, wilkomami, konwiami i tarczami trumiennymi — to jedyne eksponaty ocalałe z przedwojennego niemieckiego Heimatmuseum.
• Wieżę więzienną z dwiema oryginalnymi gotyckimi celami, rytami więźniów i drzwiami z 1628 roku, na których cieśla Melcher Kravse zostawił swoje nazwisko i znak cechu.
• Makietę dawnej Środy z nieistniejącym zamkiem kasztelańskim.
• „Warstat” — rekonstrukcje warsztatów bednarza, kołodzieja, stelmacha i stolarza z narzędziami z XIX i XX wieku.

Skarb Średzki

W 1985 roku podczas prac budowlanych na Starym Mieście znaleziono gliniane naczynie z blisko 4000 srebrnych groszy praskich z pierwszej połowy XIV wieku, a w kolejnych latach także klejnoty. Najcenniejsza jest niewieścia korona weselna z początku XIV wieku, z licznymi śladami napraw. Wtórnie wprawione granaty dowodzą, że naprawiano ją w Czechach. Przypuszcza się, że klejnoty zastawił u średzkiego kupca Karol IV, król czeski i cesarz rzymski.

Tripto podpowiada

Muzeum (pl. Wolności 3) według swojej strony przyjmuje zwiedzających od wtorku do piątku w godzinach 9:30–15:30 oraz w soboty i niedziele 12:00–15:00; kasa zamyka się pół godziny wcześniej. Bilet normalny kosztuje 20 zł, ulgowy 12 zł. Od października do czerwca w soboty, a od lipca do września w środy wystawy stałe są bezpłatne. We wrześniu 2026 roku większość zabytków Skarbu Średzkiego wyjechała na wystawę poza Środę, więc przed przyjazdem sprawdź, co jest aktualnie eksponowane. Na ratusz z muzeum zaplanuj około 1,5 godziny.