Pomnik Bohaterów Getta w Warszawie

Pomnik Bohaterów Getta w Warszawie to jeden z najważniejszych pomników Zagłady w Europie – monumentalna, ponad dziesięciometrowa bryła z reliefami Natana Rapaporta, upamiętniająca powstanie w getcie warszawskim z kwietnia 1943 roku i wszystkich mieszkańców getta. Stoi na Muranowie, w miejscu pierwszych walk powstańczych, naprzeciw Muzeum POLIN. To tu w 1970 roku uklęknął kanclerz RFN Willy Brandt, a każdego 19 kwietnia odbywają się uroczystości rocznicowe.

Historia pomnika

Na tym miejscu przed wojną stały koszary z końca XVIII wieku, później wykorzystywane jako więzienie wojskowe. Od sierpnia 1942 roku do likwidacji getta mieściła się tu siedziba Judenratu, a w pobliżu wybuchły pierwsze walki powstania w getcie warszawskim, rozpoczętego 19 kwietnia 1943 roku.

Pierwszy, skromny pomnik według projektu Leona Suzina odsłonięto 16 kwietnia 1946 roku: okrągłą płytę z napisem po polsku, hebrajsku i w jidysz. Obecny monument odsłonięto 19 kwietnia 1948 roku, w piątą rocznicę wybuchu powstania. Rzeźby wykonał Natan Rapaport, a architekturę zaprojektował Suzin. Do budowy użyto szarego skandynawskiego kamienia – według przekazów zamówionego wcześniej przez Alberta Speera na pomniki zwycięstwa III Rzeszy. Źródła różnie określają ten materiał (bazalt, labradoryt lub granit).

7 grudnia 1970 roku przed pomnikiem uklęknął kanclerz RFN Willy Brandt – gest, który stał się symbolem pojednania polsko-niemieckiego. W 1983 roku hołd oddał tu papież Jan Paweł II, a w 2009 roku odbyły się tu uroczystości pogrzebowe Marka Edelmana, ostatniego z dowódców powstania. Pomnik odnowiono w latach 2011–2012, a w 2019 roku otaczający go teren nazwano placem Bohaterów Getta Warszawskiego. Kopia reliefu znajduje się w instytucie Yad Vashem w Jerozolimie.

Co zobaczyć

• Relief zachodni „Walka” – brązowa kompozycja z postaciami powstańców, wśród nich matka z dzieckiem, na tle płomieni.
• Relief wschodni „Pochód na zagładę” – kamienna płaskorzeźba ukazująca prześladowanych, z niemieckimi hełmami w narożniku.
• Bryła pomnika w kształcie trapezu, o wysokości ok. 11 metrów.
• Brązowe kandelabry-menory po obu stronach schodów.
• Pomnik Willy'ego Brandta na pobliskim skwerze jego imienia (odsłonięty 6 grudnia 2000 roku) – płyta z wizerunkiem klęczącego kanclerza.

Stąd prowadzi Trakt Pamięci Męczeństwa i Walki Żydów – szlak granitowych bloków upamiętniających ludzi i wydarzenia z czasów getta, biegnący ul. Zamenhofa w stronę Umschlagplatzu przy ul. Stawki, skąd w 1942 roku wywożono Żydów do obozu zagłady w Treblince. Pomnik na Umschlagplatzu odsłonięto w 1988 roku.

Jak zwiedzać

Na sam pomnik wystarczy 15–20 minut, ale warto potraktować go jako początek dłuższej wizyty. Najlepiej połączyć go z Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN, które stoi po zachodniej stronie placu, i z przejściem Traktu Pamięci do Umschlagplatzu (ok. 1 km). Całość – z muzeum – to plan na pół dnia.

19 kwietnia każdego roku przed pomnikiem odbywają się państwowe i społeczne obchody rocznicy powstania; w Warszawie wiele osób przypina wtedy papierowe żonkile, symbol pamięci o powstańcach. Teren jest otwarty, równy i dostępny dla wózków. Pamiętaj, że to miejsce pamięci – zachowaj powagę, nie wspinaj się na schody pomnika.

Informacje praktyczne (stan na październik 2026)

• Adres: plac Bohaterów Getta Warszawskiego, ul. Zamenhofa / ul. Anielewicza, Warszawa (Muranów).
• Wstęp: wolny, całodobowo przez cały rok.
• Zimą: pomnik jest dostępny bez ograniczeń; krótki dzień sprzyja wizycie połączonej z muzeum POLIN, a wieczorem plac jest oświetlony.

Dojazd

Pomnik stoi na Muranowie, ok. 1,5 km na zachód od Starego Miasta (ok. 20 minut pieszo). Dojedziesz tramwajami kursującymi ul. Andersa lub autobusami w rejon ul. Anielewicza i Zamenhofa; stacja metra Ratusz Arsenał (M1) jest ok. 15 minut spacerem. W okolicy obowiązuje strefa płatnego parkowania.

Kontekst: getto warszawskie

Getto utworzone przez Niemców w 1940 roku było największym w okupowanej Europie. Powstanie z 1943 roku, prowadzone przez słabo uzbrojonych bojowników Żydowskiej Organizacji Bojowej i Żydowskiego Związku Wojskowego, trwało kilka tygodni i zakończyło się zburzeniem dzielnicy. Pomnik powstał na gruzach – dzisiejszy Muranów zbudowano po wojnie na rumowisku dawnego getta.

Czy warto?

Tak – to jedno z kluczowych miejsc pamięci w Warszawie, ważne zwłaszcza dla osób zainteresowanych historią II wojny światowej i dziejami Żydów polskich. Szczególnie poruszające jest dla gości z Niemiec, dla których gest Brandta pozostaje symbolem rozliczenia z przeszłością. Wizyta przy pomniku przed wejściem do POLIN daje dobry kontekst do zwiedzania wystawy.

W okolicy

• Muzeum POLIN – tuż obok.
• Skwer i pomnik Willy'ego Brandta.
• Umschlagplatz przy ul. Stawki – ok. 1 km.
• Kopiec Anielewicza przy ul. Miłej – symboliczna mogiła w miejscu bunkra dowództwa ŻOB.