Pałac w Krowiarkach

Pałac w Krowiarkach w gminie Pietrowice Wielkie, na północny zachód od Raciborza, to jedna z największych rezydencji Górnego Śląska: około 6500 m² powierzchni, 115 sal i 30 piwnic tworzących podziemny labirynt. Fasadę z wieżami, mansardowymi dachami i secesyjnym skrzydłem z cegły Narodowy Instytut Dziedzictwa nazywa konglomeratem stylów – od manieryzmu po secesję. Dawna siedziba Strachwitzów, Gaschinów i Henckel von Donnersmarcków jest prywatna i stopniowo remontowana; z zewnątrz zachwyca skalą i otaczającym ją parkiem o powierzchni 17,5 ha.

Historia

Drewniany zamek w Krowiarkach wzmiankowano w 1678 roku, gdy wieś należała do rodziny von Beess (od 1564 roku). Później majątek trafił do Leopolda Paczyńskiego, a w 1798 roku do Karola Strachwitza. W 1826 roku jego spadkobierca Jan M. Strachwitz, zobowiązany testamentem, rozpoczął budowę murowanego pałacu, którą od 1840 roku kontynuował Ernest Joachim Strachwitz. W 1843 roku wieś kupił Amand Leopold von Gaschin, a w latach 1852–1877 pałac przebudowano i założono nowy park.

W 1877 roku Fanny von Gaschin przekazała majątek córce Wandzie, żonie Hugona II Henckel von Donnersmarcka, i od tej pory rezydencja należała do tego rodu. Po pożarze drewnianej części północnej w 1892 roku w 1898 roku wzniesiono nowe, secesyjne skrzydło. Hugo i Wanda mieszkali tu do 1905–1906 roku, potem przenieśli się do Brynka; ostatnim właścicielem z rodu był w latach 1939–1945 Hans II Henckel-Gaschin. Pałac przetrwał wojnę nietknięty, a później mieścił dom dziecka i przedszkole, a w latach 1963–1970 szpital rehabilitacyjno-ortopedyczny. Od 1970 roku popadał w ruinę. W 2007 roku zmienił właściciela i rozpoczął się stopniowy remont: wymiana stropów, belek i poszyć dachowych, konserwacja gzymsów i rozet, a groźne dla budynku wieże zinwentaryzowano i rozebrano.

Co zobaczyć

• Bryłę pałacu z trójosiowym ryzalitem frontowym, kwadratowymi wieżami w narożnikach i cylindrycznymi wieżyczkami z iglicami.
• Secesyjne skrzydło północne z cegły, kontrastujące ze starszą, otynkowaną na czerwono częścią.
• Park krajobrazowy z osią widokową i polanami; rosną w nim m.in. buk czerwonolistny, dąb czerwony i trzy gatunki sosen. W parku wytyczono ekologiczną ścieżkę dydaktyczną.
• Neoklasycystyczne mauzoleum z około 1870 roku na planie krzyża, z kopułą krytą miedzią, w południowo-wschodnim narożniku parku – miejsce spoczynku m.in. Hugona II i Wandy.
• Stajnię z wozownią na planie litery L z arkadowymi podcieniami i ruiny ujeżdżalni.

Ciekawostki

W sali balowej, zwanej błękitnym salonem, wisiały niegdyś portrety cesarskiej rodziny Habsburgów pędzla Christiana Philippa van Bentuma z 1735 roku. W sali jadalnej dębową boazerię zdobią herby m.in. Lichnowskich, Radziwiłłów i Lobkowiczów, a w pałacu zachowała się także sala mauretańska z łukami w kształcie podkowy. Przy dawnym drewnianym kościółku w parku stoi barokowa figura św. Jana Nepomucena z XVIII wieku autorstwa Johannesa Nitschego z Opawy.

Tripto podpowiada

Według NID obiekt jest dostępny dla zwiedzających z zewnątrz, a wnętrza można zobaczyć po uzgodnieniu z właścicielem. Dawny wjazd z kordegardą leży u podnóża skarpy, poza terenem pałacu; obecnie wejście prowadzi od strony folwarku, od północy. Na spacer po parku i obejście pałacu zarezerwuj około godziny. Wizytę łatwo połączyć ze zwiedzaniem pobliskiego Raciborza, a samochód warto zostawić tak, by nie blokować dojazdu do folwarku.