Pałac Juliusza Heinzla w Łodzi

Na szczycie fasady przy Piotrkowskiej 104 stoją trzy kobiece postacie: Wolność, Przemysł i Handel. Tak w 1882 roku przedstawił się światu Juliusz Heinzel, nazywany „królem wełny” — właściciel największego zakładu wyrobów wełnianych w Królestwie Polskim. Jego pierwszy pałac stoi frontem do najsłynniejszej ulicy Łodzi, a w samo południe z okna magistratu rozbrzmiewa stąd hejnał miasta.

Historia: fabrykant, który został baronem

Juliusz Heinzel (1834–1895) założył przy Piotrkowskiej 104 w 1864 roku mechaniczną tkalnię wyrobów wełnianych. Około 1874 roku jego firma była już największym tego typu kompleksem w Królestwie Polskim, a w 1879 roku Heinzel wspólnie z Juliuszem Kunitzerem stworzył na Widzewie „Widzewską Manufakturę”. W 1891 roku kupił majątek i zamek Hohenfels w księstwie Sachsen-Coburg-Gotha razem z tytułem barona. Był to jedyny taki przypadek w Łodzi; dwa lata później oskarżono go o bezprawne używanie tytułu, ale sąd go uniewinnił.

Pałac wzniesiono przed fabryką, w linii ulicy. Projekt przypisuje się Hilaremu Majewskiemu, a budowę nadzorował Otto Gehlig — późniejszy zięć fabrykanta. Rezydencja łączyła funkcje mieszkalne, reprezentacyjne i handlowe. Składała się z trzykondygnacyjnego korpusu głównego oraz dwóch symetrycznych oficyn, oddzielonych od niego bramami z kutymi kratami.

Co zobaczyć

• Grupa rzeźbiarska na attyce z alegoriami Wolności, Przemysłu i Handlu, sygnowana „EMS” i datowana na 1880 rok.
• Symetryczne wykusze na pierwszym piętrze z tralkowymi balustradami.
• Fryz z kartuszami z emblematami przemysłu i handlu pod gzymsem.
• Ławeczka Tuwima przed pałacem — pomnik poety Juliana Tuwima autorstwa Wojciecha Gryniewicza, odsłonięty w 1999 roku.

Ciekawostki

W latach 50. XX wieku pałac połączono z przebudowanymi budynkami fabrycznymi, które mieściły m.in. tkalnię, a ich fasady ujednolicono. Od strony placu Komuny Paryskiej stoją dziś surowe gmachy urzędowe. Bogate wnętrza w dużej mierze nie przetrwały kolejnych remontów. Od 29 lipca 1998 roku codziennie o 12:00 z okna magistratu odgrywany jest hejnał Łodzi — melodia „Prząśniczki” Stanisława Moniuszki.

Tripto podpowiada

W budynku mieszczą się urzędy, więc pałac ogląda się przede wszystkim z zewnątrz — wystarczy kwadrans. Przyjdź tu tuż przed południem, żeby usłyszeć hejnał na żywo, i usiądź na ławeczce obok Tuwima. Śladów fabrykanta warto szukać dalej: w Julianowie przypomina o nim Park Julianowski, a monumentalny grobowiec Heinzlów stoi na Starym Cmentarzu przy ul. Ogrodowej.