Archikatedra w Łodzi

Najwyższym budynkiem Łodzi nie jest wieżowiec, tylko kościół. Wieża Bazyliki Archikatedralnej św. Stanisława Kostki przy ul. Piotrkowskiej 265 mierzy 104,5 m, a sama świątynia — wzniesiona z nieotynkowanej, jasnożółtej cegły — powstała za pieniądze łódzkich fabrykantów i na wzór gotyckiej katedry w Ulm. W jej historii jest grabież przez gestapo, hodowla pieczarek w krypcie i pożar, który strawił cały dach.

Historia: katedra fabrykantów

Komitet budowy powołano w 1895 roku. Zasiedli w nim najwięksi przemysłowcy miasta, m.in. Juliusz Teodor Heinzel, Edward Herbst, Juliusz Kunitzer i Józef Richter, a miasto przeznaczyło pod kościół część dawnego placu Szpitalnego. Konkurs z 1898 roku wygrała łódzka firma Wende i Zarske, współpracująca z berlińskim architektem Emilem Zillmannem; projekt powiększyli później m.in. Józef Pius Dziekoński i Sławomir Odrzywolski, a wnętrze zaprojektował wiedeńczyk Zygfryd Stern. Kamień węgielny poświęcił 16 czerwca 1901 roku arcybiskup warszawski Wincenty Chościak-Popiel, a mury stanęły w latach 1901–1912 w stylu zwanym Rohbau — z cegły bez tynku. 10 grudnia 1920 roku papież Benedykt XV podniósł kościół do rangi katedry nowej diecezji łódzkiej, a 15 października 1922 roku biskup Wincenty Tymieniecki ją konsekrował. Wieżę z hełmem ukończono w 1927 roku.

Wojna i pożar

9 listopada 1941 roku gestapo ograbiło katedrę z kosztowności i szat liturgicznych. Okupanci zamienili świątynię w magazyn wojskowy, zniszczyli witraże i zrabowali największy dzwon, a w krypcie biskupów urządzili hodowlę pieczarek. Po wojnie kościół odnowiono, lecz 11 maja 1971 roku spłonął cały dach; spadające tynki i wysoka temperatura uszkodziły sklepienia, wyposażenie i organy. Katedrę otwarto ponownie 16 grudnia 1972 roku.

Co zobaczyć

• Trójnawową bazylikę z transeptem, obejściem wokół prezbiterium i krzyżowo-żebrowymi sklepieniami; z zewnątrz uwagę zwracają przypory i łuki przyporowe jak w średniowiecznych katedrach.
• Organy Wolfganga Eisenbartha z 1977 roku — 58 głosów, instrument ufundowany przez episkopaty Niemiec i Austrii w miejsce organów zniszczonych w pożarze. W katedrze regularnie odbywają się koncerty i festiwale organowe.
• Dzwon „Serce Łodzi”, odlany na miejsce dzwonu zrabowanego w czasie wojny i zawieszony w 2011 roku.
• Kryptę z lat 1935–1936, w której spoczywają biskupi łódzcy.

Ciekawostki

• Przez lata spierano się o autorstwo projektu: w latach 70. XX wieku przypisywano go wyłącznie Zillmannowi, dziś za współautorów uznaje się Wendego i Zarskego.
• 13 czerwca 1987 roku katedrę odwiedził Jan Paweł II, w 1989 roku nadał jej tytuł bazyliki mniejszej, a po utworzeniu archidiecezji w 1992 roku stała się archikatedrą.

Tripto podpowiada

To czynna świątynia parafialna: msze w dni powszednie odbywają się m.in. o 7:00, 8:00, 12:00, 17:00 i 18:00, a w niedziele niemal co półtorej godziny, więc wnętrze najlepiej oglądać między nabożeństwami. Na samą wizytę wystarczy 20–30 minut. Wieżę najlepiej sfotografować z dalszej perspektywy południowego odcinka Piotrkowskiej — z bliska trudno objąć ją w kadrze. O koncerty organowe i aktualny porządek nabożeństw zapytaj w kancelarii parafii lub na jej stronie internetowej.