Pałac Gorzanów

Ponad sto komnat, około 6 tys. m² powierzchni i sgraffito z 1560 roku wydrapane w mokrym tynku – Gorzanów pod Bystrzycą Kłodzką to jedna z największych i najstarszych rezydencji ziemi kłodzkiej. Nigdy nie spłonęła ani nie została rozebrana, dlatego zachowała autentyczne wnętrza, choć po latach dewastacji wciąż jest placem budowy. Zwiedza się ją z gospodarzem, który od 2012 roku ratuje pałac własnymi siłami.

Historia: od rycerskiej wieży do siedziby Herbersteinów

Najstarsza budowla obronna Gorzanowa (niem. Grafenort) stała prawdopodobnie między dzisiejszym pałacem a kościołem i została rozebrana około 1460 roku, a w piwnicach obecnej rezydencji odkryto relikty średniowiecznej wieży. Budowę renesansowego dworu rozpoczęto w drugiej połowie XVI wieku – źródła podają około 1573 roku. Ród von Ratschin stracił majątek w 1623 roku, w czasie wojny trzydziestoletniej, za poparcie dla protestantyzmu. Dobra przeszły w ręce barona Johanna Arbogasta von Anneberg, komendanta twierdzy kłodzkiej, a w 1650 roku kupiła je jego siostra Maria Maximiliana, żona hrabiego Johanna Friedricha von Herbersteina.

To Herbersteinowie nadali rezydencji barokowy kształt. W latach 1653–1657 przebudowano bryłę i wnętrza, dodano nowy portal nad głównym wejściem, tarasy nad skrzydłami i nowy hełm wieży. W 1669 roku hrabia utworzył z kłodzkich dóbr ordynację z siedzibą właśnie w Gorzanowie. Na przełomie XIX i XX wieku, w latach 1900–1906, przeprowadzono prace konserwatorskie, zmodernizowano instalacje i odnowiono sgraffitową dekorację elewacji.

Co zobaczyć

• Sala terrena na parterze – reprezentacyjna sala ze sztukaterią i malowidłami, z której wychodziło się na taras i schodami do ogrodu.
• Sgraffito z 1560 roku – wewnątrz zachowały się oryginały, nieco krzywe i wykonane „z ręki”, na zewnątrz dekorację odnawiano w XX wieku. Gorzanów uchodzi za największe skupisko sgraffit w Polsce.
• Kaplica św. Jerzego w północnym skrzydle – ze sklepieniem sieciowym, stiukami i barokowymi aniołami ważącymi nawet 60 kg. Na sklepieniu wiszą dziś lżejsze kopie, odnowione oryginały stoją na ścianach.
• Polichromowane stropy i lustrzane plafony w salach pierwszego i drugiego piętra wschodniego skrzydła oraz w całości malowany korytarz.
• Nimfeum z lat 1635–1640 w parku – ogrodowy pawilon poświęcony nimfom, rzadkość na skalę kraju, choć w złym stanie.

Teatr pałacowy i Carl von Holtei

W latach 1816–1847 działał w pałacu teatr, w którym wystawiano niewielkie sztuki i opery, a na przedstawienia zapraszano także mieszkańców wsi. Okresowo mieszkał tu, grał, reżyserował i pisał wiersze Carl von Holtei – śląski poeta, aktor i reżyser. Fundacja nawiązuje do tej tradycji: w pałacu odbywają się koncerty, festiwale, spektakle i warsztaty.

Upadek i ratunek

Po II wojnie światowej zakwaterowano tu przesiedleńców z okolic Stanisławowa, a pałac stopniowo dewastowano i rozkradano. W latach 90. gmina sprzedała go obywatelowi Austrii, ale nowi właściciele go nie zabezpieczyli – zawalały się dachy i stropy. W 2012 roku obiekt przejęła Fundacja Pałac Gorzanów Marka Haisiga, która zabezpieczyła dachy, odsłoniła polichromie i odnowiła kaplicę. W 2023 roku komornik wystawił pałac na licytację z ceną wywoławczą 3,7 mln zł z powodu długów fundacji, ale licytację wstrzymano.

Tripto podpowiada

Na zwiedzanie z przewodnikiem zarezerwuj około 1,5 godziny, a na spacer po parku z nimfeum dodatkowe pół godziny. Pałac jest udostępniany w wybranych godzinach, a część wnętrz pozostaje w remoncie – przed przyjazdem sprawdź aktualne terminy w fundacji a zimą weź cieplejsze ubranie, bo w wielkich salach bywa chłodno. W pałacu działa kawiarnia, są też pokoje gościnne. Gorzanów łatwo połączyć z Bystrzycą Kłodzką i Twierdzą Kłodzko (ok. 10 km).