Nadodrze we Wrocławiu

Nadodrze to dzielnica kamienic, pracowni i malowanych podwórek tuż za Odrą, ok. 10 minut spacerem od Rynku. W 1945 roku ucierpiała znacznie mniej niż centrum, więc dziś widać tu przedwojenny Wrocław w codziennym, mieszkalnym wydaniu. Przyjedź na spacer po bramach i oficynach, z przerwą w jednej z rzemieślniczych pracowni.

Historia: przedmieście, które było centrum

Dawne Przedmieście Odrzańskie (niem. Oder Vorstadt) włączono w granice miasta w 1808 roku, po rozebraniu miejskich fortyfikacji. Większość dzisiejszej zabudowy to kamienice z przełomu XIX i XX wieku. Ponieważ północne dzielnice zostały w czasie oblężenia Festung Breslau tylko nieznacznie uszkodzone, w pierwszych miesiącach po wojnie Nadodrze pełniło rolę tymczasowego centrum miasta. W połowie kwietnia 1945 roku przybyła tu polska grupa administracyjna Bolesława Drobnera, pierwszego powojennego prezydenta Wrocławia – jej siedzibą zostały trzy ocalałe budynki przy dzisiejszej ul. Poniatowskiego 25/27, na których tego samego dnia zawieszono godło i biało-czerwoną flagę. Wkrótce ruszyła tu pierwsza piekarnia, a u zbiegu ulic Jedności Narodowej i Poniatowskiego otwarto stołówki dla pracowników zarządu miasta.

Jako osobne osiedle Nadodrze wydzielono z Ołbina w 1991 roku. Należy do niego także odrzańska wyspa Kępa Mieszczańska, na której już w XIV wieku krakowski kupiec Mikołaj Wierzynek finansował budowę młynów. W 2017 roku osiedle zamieszkiwało ok. 25 tys. osób.

Co zobaczyć

• Kolorowe podwórka przy ul. Roosevelta – projekt zaczął się w 2013 roku od portretów mieszkańców malowanych w oficynie; od 2014 roku artyści z Ośrodka Kulturalnej Animacji Podwórkowej (OKAP) – Mariusz Mikołajek, Witold Liszkowski i Jan Mikołajek – tworzyli go razem z sąsiadami. Pierwsza część, Podwórko Atelier Sztuki (2014–2015), to ok. 1200 m² malarstwa ściennego połączonego z ceramiką: rajski ogród z prehistorycznymi stworami, postacie z mitów i baśni. Druga, Podwórko – odkrywanie sztuki (2016–2017), nawiązuje do dzieł m.in. Van Gogha i Muncha, ma kącik z kotami i psami oraz portrety okolicznych mieszkańców. Szukaj też „wrocławskiego oceanu”, wnęki z ceramicznymi aniołami i Podwórkowej Księgi Gości założonej w 2016 roku.
• Dworzec Wrocław Nadodrze – gmach z 1868 roku projektu Hermanna Grapowa, pierwotnie nazywany Bramą Odrzańską; pierwsze pociągi odjechały stąd do Oleśnicy 28 maja 1868 roku.
• Infopunkt Nadodrze przy ul. Łokietka 5 – miejsce animacji kultury i kontaktu z mieszkańcami, dobry punkt startowy spaceru.
• Pracownie, galerie i sklepy – miasto prowadziło tu specjalny program najmu lokali dla branży rzemieślniczo-artystycznej i projekt „Witryny Nadodrza – okna na świat”, w którym projektanci współtworzyli witryny lokalnych sklepów. Dawne pralnie, farbiarnie i gorzelnie zmieniły się w pracownie i galerie; w niektórych można wziąć udział w warsztatach.

Ciekawostki

Malowane podwórka nazywa się „niemuralami”, bo łączą malarstwo, ceramikę i rzeźbę, a ich treść miała oddawać emocje i marzenia mieszkańców. Projekt objął ostatecznie ulice Roosevelta, Jedności Narodowej i Słowiańską. Podwórko ma swojego nieformalnego kustosza, który prowadzi księgę wpisów gości z różnych stron świata.

Tripto podpowiada

Nadodrze zwiedzasz bezpłatnie o każdej porze, a na spacer z podwórkami zarezerwuj 1,5–2 godziny. Do kolorowych podwórek wchodzi się bramą przy ul. Roosevelta 5A; najbliżej jest z przystanku tramwajowego Jedności Narodowej. Samochód zostawisz przy ul. Słowiańskiej lub Nowowiejskiej albo na parkingu przy ul. Dubois. Pamiętaj, że podwórka to teren mieszkalny – zachowuj się cicho, nie wchodź na klatki schodowe i nie fotografuj ludzi w oknach. Pociągi regionalne zatrzymują się na stacji Wrocław Nadodrze, więc spacer łatwo zacząć prosto z dworca.