Muzeum Papiernictwa w Dusznikach Zdroju

Na Dolnym Śląsku działało kiedyś około 100 młynów papierniczych. Przetrwał jeden — w Dusznikach-Zdroju, nad Bystrzycą Dusznicką. Od 1968 roku mieści się w nim Muzeum Papiernictwa, a w czerpalni wciąż powstaje papier ręcznie czerpany na zabytkowych urządzeniach. To jedyny taki zakład w Polsce i jeden z kilku w Europie, a od 2011 roku młyn ma status pomnika historii.

Młyn starszy niż pierwsza wzmianka

Pierwszy dokument o tutejszej papierni pochodzi z 1562 roku i dotyczy sprzedaży udziałów w czerpalni przez Ambrożego Teppera — młyn musiał więc istnieć wcześniej. Powódź w 1601 roku zniszczyła znaczną część zabudowań, ale już w 1605 czerpanie wznowiono; badania dendrochronologiczne potwierdziły, że drewniane elementy budynku głównego pochodzą właśnie z tego roku. Złoty wiek papierni przypadł na XVII i XVIII stulecie. W 1750 roku właściciele z rodu Hellerów otrzymali dziedziczny tytuł „papierników królewskich”, a dusznicki papier należał do najlepszych na Śląsku. Według przekazów pisał na nim także Fryderyk Chopin podczas kuracji w Dusznikach w 1826 roku.

Fabryka, która wygląda jak dwór

Budynek to rzadkie połączenie zakładu przemysłowego i siedziby zamożnych papierników. Główny młyn ma konstrukcję ryglową na wysokiej kamiennej podmurówce, wysoki gontowy dach z otworami wentylacyjnymi na kilku poziomach i barokowy szczyt z wolutami od zachodu. Od wschodu przylega drewniana suszarnia — dendrochronologia wykazała, że drewno na nią ścięto w latach 1742–1743. Od północy prowadzi do środka ośmioboczny pawilon wejściowy z kopułowym dachem, połączony z młynem krytą kładką nad kanałem.

Ciekawostki z wnętrza

• Na poddaszu odkryto po otwarciu muzeum malowidła z XVII i XVIII wieku, nieznane ostatnim niemieckim właścicielom. Jedno przedstawia Józefa kuszonego przez żonę Putyfara — według badaczy aluzję do uczciwości papiernika Józefa Ossendorfa. To jedyna taka scena na Dolnym Śląsku.
• W 1939 roku ostatni właściciel, Carl Wiehr, przekazał papiernię miastu z myślą o muzeum. Otwarto je 26 lipca 1968, a pokazowe czerpanie ruszyło trzy lata później.
• Na tutejszym papierze wydrukowano m.in. reprint Konstytucji 3 maja.
• W 2019 roku młyn zgłoszono jako polskiego kandydata do wpisu na listę światowego dziedzictwa UNESCO, razem z papierniami z Czech, Niemiec, Francji i Włoch.

Co zobaczysz

Trasa prowadzi przez wystawy o historii papieru, filigranach i znakach wodnych, przez jedną z największych na świecie kolekcji dawnej aparatury do badania papieru i ekspozycję polskich banknotów od 1794 roku. W czerpalni zobaczysz holender do rozdrabniania masy, kadzie, sita i prasy. Jest też japoński warsztat papierniczy z ołtarzem bogini papieru Kawakami Gozen oraz ogród roślin włóknistych.

Tripto podpowiada

Najciekawszą częścią wizyty jest warsztat czerpania — własny arkusz zabierzesz do domu. Na zwiedzanie z warsztatem zarezerwuj około 1,5–2 godzin. Godziny otwarcia i ceny sprawdź przed przyjazdem na stronie muzeum. Obiekt częściowo przystosowano do zwiedzania przez osoby z niepełnosprawnościami. Jeśli możesz wybrać termin, przyjedź w ostatni weekend lipca, gdy muzeum organizuje Święto Papieru z warsztatami druku, marmurkowania i introligatorstwa.