Fort Karola w Górach Stołowych

Na szczycie Góry Ptak (841 m n.p.m.), dziesięć minut spaceru od Szosy Stu Zakrętów, stoją resztki pruskiej strażnicy z 1790 roku. Z jej skalnej platformy widać Szczeliniec Wielki i Karłów jak na makiecie. Fort Karola miał pilnować granicy z Austrią, a jego budowa przyniosła Górom Stołowym coś zupełnie nieoczekiwanego: pierwszego w historii mianowanego przewodnika górskiego.

Historia: strażnica na granicy dwóch państw

Fort wzniesiono na rozkaz króla Prus Fryderyka Wilhelma II jako niewielką strażnicę z kilkuosobową załogą. Miała strzec granicy prusko-austriackiej i drogi do Radkowa, dzisiejszej Szosy Stu Zakrętów, i współpracować z twierdzą w Srebrnej Górze. Budowniczym był Bonawentura von Rauch, któremu pomagał syn Gustav – świeżo upieczony absolwent akademii inżynieryjnej w Poczdamie, a później pruski generał i minister wojny. Nazwę nadano na cześć cesarza Karola VI.

Rauch korzystał z pomocy sołtysa Karłowa Franza Pabla. W nagrodę za zasługi przy budowie Pabel został pierwszym w historii mianowanym przewodnikiem górskim, z prawem pobierania opłat od turystów. Na Szczelińcu i w forcie udostępniono wtedy tarasy widokowe. Zmiany polityczne przerwały prace, a w XIX wieku fort opuszczono i zaczął popadać w ruinę.

Park Narodowy Gór Stołowych w swojej strategii turystyki wyjaśnia, dlaczego zostało tak niewiele: pod koniec XVIII wieku na Ptaku powstały fort i działobitnia, a przy Szczelińcu Małym blokhauz, wszystkie jako fortyfikacje półstałe, w dużej mierze ziemno-drewniane. Do dziś przetrwały głównie elementy kamienne.

Co zobaczyć

• Dziedziniec o wymiarach 10×14 m, niegdyś otoczony murami.
• Resztki muru obwodowego z fragmentem bramy i otworem okiennym.
• Kamienne schody prowadzące na platformę widokową; mury wznoszono z miejscowego piaskowca i włączono w nie naturalne skały.
• Postument z zaznaczonymi stronami świata wmurowany na platformie.
• Panorama na Szczeliniec Wielki, Karłów i okoliczne stoliwa.

Fort stoi na krawędzi północnego zbocza Ptaka, które opada pionowymi ścianami kilka metrów w dół. Samo wzniesienie porasta las świerkowy, więc widok otwiera się dopiero z platformy.

Tripto podpowiada

Najkrótsza droga prowadzi z Lisiej Przełęczy przy Szosie Stu Zakrętów: z parkingu to około 10 minut spaceru, a cała wizyta zajmuje 20–30 minut. Obok fortu przechodzi żółty szlak z Dusznik-Zdroju do Karłowa. Fort jest popularnym miejscem na zachód słońca, bo światło pada wtedy na Szczeliniec. Barierki i poręcze przy tarasie fortu figurują w dokumentach parku wśród elementów wymagających napraw, więc przy krawędzi uważaj, zwłaszcza z dziećmi. Wizytę łatwo połączyć z Narożnikiem i Białymi Skałami albo z wejściem na Szczeliniec Wielki z Karłowa.