Kościół Na Skałce w Krakowie

Na niewielkim wapiennym wzgórzu nad Wisłą, kilkaset metrów od Wawelu, według tradycji zginął w 1079 roku biskup krakowski Stanisław ze Szczepanowa. Barokowa bazylika św. Michała Archanioła i św. Stanisława, zwana po prostu Skałką, to sanktuarium jego męczeństwa i zarazem narodowy panteon. W krypcie pod kościołem leżą m.in. Jan Długosz, Stanisław Wyspiański, Karol Szymanowski i Czesław Miłosz.

Historia: spór króla z biskupem

Konflikt Bolesława Szczodrego z biskupem Stanisławem zakończył się śmiercią duchownego, a okoliczności do dziś są przedmiotem sporu. Według Galla Anonima biskupa skazano za zdradę, a wyrok miał zostać wykonany na Wawelu. Wincenty Kadłubek pisał natomiast, że król zabił go własnoręcznie w kościele na Skałce podczas mszy — historycy traktują tę wersję ostrożnie ze względu na moralizatorski charakter kroniki. Król musiał opuścić kraj, a Stanisława kanonizowano w 1253 roku. Choć jego szczątki od 1089 roku spoczywają w katedrze wawelskiej, to Skałka stała się centrum kultu.

Romański kościół zastąpiła w XIV wieku gotycka świątynia ufundowana przez Kazimierza Wielkiego. W 1472 roku Jan Długosz sprowadził tu paulinów, którzy opiekują się Skałką nieprzerwanie do dziś. Obecny kościół wzniesiono w latach 1733–1751 według planów Antoniego Müntzera, zmienionych przez Antonia Solariego; ażurowe hełmy wież dodano w 1762 roku. W 2005 roku, na 750-lecie kanonizacji, Jan Paweł II nadał kościołowi tytuł bazyliki mniejszej.

Co zobaczyć

• Krypta Zasłużonych, urządzona w latach 1876–1880 według projektu Teofila Żebrawskiego. Pierwszy spoczął w niej w 1880 roku Jan Długosz, a po nim m.in. Józef Ignacy Kraszewski, Adam Asnyk, Henryk Siemiradzki, Jacek Malczewski, Ludwik Solski i — w 2004 roku — Czesław Miłosz.
• Ołtarz św. Stanisława w lewej nawie, z drewnianym stopniem, na którym według tradycji zachowały się ślady krwi biskupa. Na ścianie obok widać trzy kolejne ślady pod szklanymi osłonami.
• Sadzawka św. Stanisława, zwana „Kropielnicą Polski”, z kamienną obudową z lat 1683–1689 i figurą biskupa z 1731 roku. Według legendy wrzucono tu rozczłonkowane ciało świętego.
• Schody przed fasadą, na których stopniach wyryto nazwiska darczyńców XIX-wiecznej renowacji, oraz obraz Michała Archanioła Tadeusza Kuntzego w ołtarzu głównym z około 1758 roku.

Ciekawostki

W latach zaborów pogrzeby na Skałce stały się manifestacjami patriotycznymi, a otwarcie krypty powiązano z 400-leciem śmierci Długosza. Co roku 28 listopada, w rocznicę śmierci Wyspiańskiego, w krypcie odprawiana jest msza żałobna, często z udziałem aktorów Teatru im. Słowackiego. W 1836 roku władze urządziły w klasztorze więzienie polityczne, a w latach 1848–1858 Austriacy zamienili część zabudowań na koszary. Na dziedzińcu stoi Ołtarz Trzech Tysiącleci poświęcony w 2008 roku.

Tripto podpowiada

Kryptę Zasłużonych paulini udostępniają w godzinach 10:00–17:00. Latem organizowane jest zwiedzanie z przewodnikiem obejmujące bazylikę, kryptę, Starą Bibliotekę, Skarbiec, źródło św. Stanisława i Park Reliktów Archeologicznych. W sezonie 2026 (1 lipca–30 września) trasa trwała 1,5–2 godziny, odbywała się w weekendy, a bilety kosztowały 30 zł (ulgowy 20 zł), płatne tylko gotówką przy wejściu do krypty; grupy mogły umówić oprowadzanie po angielsku, niemiecku i włosku. Aktualne terminy sprawdź na stronie skalka.paulini.pl. Najbliżej z Wawelu dojdziesz bulwarami wiślanymi, a potem warto ruszyć dalej w głąb Kazimierza.