Kościół ewangelicki Świętej Trójcy i Muzeum Reformacji w Mikołajkach

Kościół ewangelicki Świętej Trójcy w Mikołajkach to jasna, klasycystyczna świątynia z wysoką ceglaną wieżą, stojąca kilka minut spacerem od mikołajskiego portu. Razem z sąsiednim Muzeum Reformacji Polskiej tworzy jedno z najciekawszych miejsc do poznania protestanckiej historii Mazur. To dobry przystanek dla każdego, kto chce zobaczyć w Mikołajkach coś więcej niż promenadę i jachty: rzadkie wnętrze z XIX wieku, żywą parafię luterańską i zbiory, których nie znajdziesz nigdzie indziej w regionie.

Historia kościoła w Mikołajkach

Świątynia, prawdopodobnie pod tym samym wezwaniem, istniała tu już w 1522 roku. Spłonęła w czasie najazdu tatarskiego w 1656 roku, a jej następczynią był kościół szachulcowy. Gdy w 1839 roku był już w złym stanie, rozebrano go i rozpoczęto budowę nowego gmachu. Obecny kościół poświęcono w 1842 roku; projekt łączony jest z Karlem Friedrichem Schinklem – źródła podają różnie: sam architekt lub „szkoła Schinkla”. Charakterystyczną wieżę zegarową dobudowano dopiero w 1880 roku. W 1914 roku, gdy wojska rosyjskie wysadzały mosty w mieście, w kościele wypadły wszystkie szyby.

Przed 1945 rokiem parafia Nikolaiken liczyła ponad 5 tysięcy wiernych (dane z 1925 roku). W tutejszej plebanii odbywały się spotkania duchownych, które doprowadziły do powstania Kościoła Wyznającego w Prusach Wschodnich. Dziś kościół należy do diecezji mazurskiej Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego; w 2018 roku wprowadzono tu w urząd biskupa diecezjalnego Pawła Hausego.

Co zobaczyć w środku

Wnętrze jest proste, ale bardzo spójne:

• kasetonowe sklepienie kolebkowe nad nawą i drewniane empory,
• ołtarz połączony z amboną w jednej ścianie, nad nim obraz z 1934 roku,
• portrety dawnych pastorów, Andrzeja Kowalewskiego i Pomiana-Pesaroviusa, przy prezbiterium,
• organy z 1868 roku (18 głosów, dwa manuały) nad wejściem,
• zabytkowy kielich mszalny z 1772 roku.

Przed kościołem stoi biała figura Chrystusa ufundowana przez ks. Franciszka Czudka, proboszcza z lat 1995–2007.

Muzeum Reformacji Polskiej

W budynku przy Placu Kościelnym 4 działa muzeum założone w 1973 roku przez ks. Władysława Pilchowskiego, wieloletniego proboszcza parafii. Przez ponad 30 lat była to jedyna placówka tego typu w Polsce. Zbiory obejmują polsko-ewangelickie piśmiennictwo i druki z Mazur, pamiątki ze Śląska Cieszyńskiego i innych regionów, a reformację pokazują jako zjawisko ogólnoeuropejskie. Opisy eksponatów są także po niemiecku, a oprowadzanie możliwe jest po polsku i niemiecku.

Zwiedzanie i informacje praktyczne

Stan na październik 2026:

• Muzeum: od kwietnia do końca października w godz. 9:00–17:00; od listopada do marca zwiedzanie po wcześniejszym umówieniu telefonicznym (87 421 68 10).
• Nabożeństwa: w niedziele i święta o 10:30 w Mikołajkach (o 8:30 w filialnym kościele w Ukcie).
• Kontakt z parafią: Plac Kościelny 5, tel. 87 421 62 93, e-mail mikolajki@luteranie.pl.
• Cen biletów parafia nie publikuje – zapytaj na miejscu.

Na kościół i muzeum zarezerwuj 30–45 minut. Zimą najlepiej zadzwonić dzień wcześniej. Pamiętaj, że to czynna świątynia – w czasie nabożeństw zwiedzanie nie jest możliwe.

Dojazd i parking

Kościół stoi w centrum Mikołajek, przy Placu Kościelnym, na północ od drogi krajowej nr 16, blisko portu nad Jeziorem Mikołajskim. Z Warszawy jedzie się samochodem około 250–280 km, z lotniska Olsztyn-Mazury w Szymanach około 70 km. W centrum są parkingi miejskie; latem bywają mocno obłożone, więc lepiej zostawić auto dalej i dojść pieszo.

W okolicy

Po zwiedzaniu przejdź do portu i promenady nad Jeziorem Mikołajskim. Około 5 km na wschód leży rezerwat Łuknajno z wieżami do obserwacji łabędzi, a niedaleko rozciąga się Śniardwy – największe jezioro Polski.