Kaplica Czaszek w Kudowie Zdroju

Z zewnątrz to niewielka barokowa kaplica między kościołem a dzwonnicą w Czermnej. W środku ściany i sklepienie pokrywa około 3 tysięcy ciasno ułożonych czaszek i kości. Łącznie w Kaplicy Czaszek, razem z kryptą pod posadzką, spoczywają szczątki około 30 tysięcy ludzi – ofiar wojen i epidemii, które przez dwa stulecia przetaczały się przez ziemię kłodzką. Uchodzi za jedyne takie ossuarium w Polsce.

Historia: proboszcz, grabarz i kościelny

W 1776 roku czeski proboszcz Czermnej, ks. Wacław Tomaszek (Václav Tomášek), zauważył w skarpie przy dzwonnicy ludzkie czaszki i kości. Razem z grabarzem J. Langerem i kościelnym J. Schmidtem zaczął je wydobywać. Szybko okazało się, że płytko pod ziemią leżą szczątki tysięcy osób. Byli to ludzie, którzy zginęli w czasie wojny trzydziestoletniej, wojen śląskich i wojny siedmioletniej, a także ofiary epidemii, m.in. cholery.

Rok wcześniej, w 1775 roku, Tomaszek zwiedzał katakumby w Rzymie. To doświadczenie podsunęło mu pomysł ossuarium. Kaplicę budowano w latach 1776–1784 przy wsparciu Leopolda von Leslie. Przez blisko 20 lat proboszcz i grabarz zbierali szczątki w okolicach Kudowy, Dusznik i Polanicy, a prace nad wystrojem trwały do 1804 roku. Obaj postanowili, że po śmierci ich czaszki też trafią do kaplicy.

Co zobaczyć

• Ściany i sklepienie pokryte warstwami czaszek i kości udowych, ułożonych w ornamenty.
• Ołtarz z barokowym krucyfiksem, na którym leżą wybrane czaszki – m.in. grabarza Langera i ks. Tomaszka.
• Dwa drewniane anioły – jeden z trąbką i łacińskim napisem „Powstańcie z martwych”, drugi z wagą i napisem „Pójdźcie pod sąd”.
• Czaszki ze śladami historii: Tatara, czaszka ze zmianami chorobowymi i kość udowa człowieka mierzącego około 2 metrów, być może Szweda.
• Pomnik przed wejściem z 1914 roku z napisem po niemiecku, czesku i polsku: „Ofiarom wojen ku upamiętnieniu, a żywym ku przestrodze”.

Ciekawostki

Na ołtarzu leży czaszka sołtysa Czermnej, Martinca, z wyraźnymi śladami kul. W czasie wojny siedmioletniej Prusacy rozstrzelali go za to, że przeprowadził wojska austriackie przez Błędne Skały. Obok spoczywa czaszka jego żony ze śladem ciosu ostrym narzędziem. Według przekazu próbowała zasłonić męża własnym ciałem. Kaplica bywa porównywana z ossuarium w czeskiej Kutnej Horze.

Tripto podpowiada

Kaplica stoi przy ul. Stanisława Moniuszki 8a w dzielnicy Czermna, około 1 km od centrum Kudowy-Zdroju, w dolinie Czermnicy. Według oficjalnej strony jest czynna codziennie w godzinach 9:30–17:00, a zwiedzanie odbywa się wyłącznie z przewodnikiem. Bilety kosztują 20 zł (normalny), 15 zł (seniorzy 65+), 12 zł (dzieci i młodzież 6–18 lat), a dzieci do 6 lat wchodzą bezpłatnie. Ceny i zasady mogą się zmienić, więc przed wizytą sprawdź stronę kaplicy. W środku obowiązuje zakaz fotografowania, a sama wizyta z przewodnikiem trwa krótko. Z dziećmi warto wcześniej porozmawiać o tym, co zobaczą. Po wyjściu przejdź się wokół kościoła św. Bartłomieja, a na resztę dnia zaplanuj Błędne Skały, z którymi wiąże się historia sołtysa Martinca.