Jaskinia Ciemna w Ojcowie

W 2018 roku archeolodzy znaleźli w Jaskini Ciemnej kości palców neandertalskiego dziecka sprzed około 115 tysięcy lat – najstarsze znane szczątki człowieka na ziemiach Polski. Jaskinia na Górze Koronnej w Ojcowskim Parku Narodowym ma największą komorę na całej Wyżynie Krakowsko-Częstochowskiej i należy do najcenniejszych stanowisk archeologicznych w kraju. Zwiedza się ją wyłącznie z przewodnikiem, w sezonie letnim.

Neandertalczycy nad Doliną Prądnika

Jaskinia leży około 65 m nad dnem Doliny Prądnika, z wejściem zwróconym na południowy zachód – to ciepłe, łatwe do obrony i dobrze widokowe miejsce. Najstarsze narzędzia krzemienne znalezione w osadach datuje się na około 120–115 tysięcy lat. Neandertalczycy mieszkali tu przez dłuższy czas, być może kilkakrotnie, a ich ślady wiąże się z kulturą mikocko-prądnicką, nazwaną właśnie od tej doliny. W osadach, miejscami grubych na ponad 8 m, znaleziono też przepalone kości zwierząt, którymi w czasie zlodowacenia palono zamiast drewna, oraz szczątki niedźwiedzi i lwów jaskiniowych, hien i rosomaków.

Pierwsze wykopaliska prowadził od 1898 roku Stanisław Jan Czarnowski, a od 2007 roku badania kontynuują naukowcy Uniwersytetu Jagiellońskiego, Muzeum Archeologicznego w Krakowie i PAN. Jaskinia od 1924 roku ma status zabytku.

Co zobaczyć

Dawny system korytarzy i komór ma łącznie 209 m długości. Składa się z właściwej jaskini zamkniętej kratą, Tunelu, skalnego dziedzińca zwanego Ogrojcem i Oborzyska Wielkiego. Główna komora ma prawie 90 m długości, około 20 m szerokości i miejscami kilkanaście metrów wysokości.

• Stalagmit przypominający lwa – około 30 m od wejścia, pod lewą ścianą.
• Kotły wirowe w stropie, o średnicy do 4 m, wyżłobione, gdy kanał był całkowicie wypełniony wodą.
• Stalaktyty rurkowe, zwane „makaronami”, na stropie przy skalnym filarze.
• Ściany zakopcone pochodniami dawnych zwiedzających.
• Rekonstrukcja obozowiska neandertalczyków w Ogrojcu i platforma widokowa z widokiem na Dolinę Prądnika i skałę Rękawicę.

W środku przez cały rok panuje temperatura 7–8°C, a zimą hibernuje tu około 20 nietoperzy, najczęściej nocki duże i podkowce małe. Szata naciekowa jest uboga, bo w większości zniszczyli ją XIX-wieczni zwiedzający.

Ciekawostki

4 lipca 1787 roku w komorze jaskini zorganizowano koncert dla króla Stanisława Augusta Poniatowskiego. Później zwiedzali ją m.in. Hugo Kołłątaj, Stanisław Staszic, Julian Ursyn Niemcewicz i Fryderyk Chopin. W dwudziestoleciu międzywojennym prowadzono tu tajne badania podziemnego odbioru fal radiowych, przez co jaskinię pominięto w pierwszym powojennym spisie jaskiń Polski.

Tripto podpowiada

W sezonie 2026 jaskinię udostępniano od 20 kwietnia do 14 września. Grupy od 2 do 60 osób wchodzą o pełnych godzinach, ostatnie wejście w dni powszednie o 16:00, a w weekendy i święta o 17:00. Grupy większe niż 10 osób powinny zarezerwować termin. Kasa stoi przy asfaltowej drodze, a od niej czeka około 400 m stromego podejścia – załóż stabilne buty i weź coś ciepłego. Sama trasa w jaskini trwa około 15 minut. Zielony szlak przez Dolinę Prądnika łączy jaskinię z Igłą Deotymy, Skałami Panieńskimi i ruinami zamku w Ojcowie, a terminy kolejnego sezonu sprawdź na stronie Ojcowskiego Parku Narodowego.