Zapora w Porąbce

Nad projektem tej zapory pracował Gabriel Narutowicz – inżynier hydrotechnik, twórca zapory na rzece Aare w Szwajcarii, a później został pierwszym prezydentem II Rzeczypospolitej. Betonowa zapora na Sole w Międzybrodziu Bialskim od 1936 roku spiętrza Jezioro Międzybrodzkie i chroni dolinę przed powodziami. Mimo nazwy nie stoi w Porąbce – do granicy tej wsi jest stąd około 200 metrów.

Historia: 15 lat walki z rzeką i budżetem

Soła przez stulecia potrafiła być groźna: w 1813 roku płynęła ulicami przez rynek w Kętach, a impulsem do budowy zabezpieczeń stała się zwłaszcza wielka powódź z 1903 roku. Pierwsze projekty zapory przygotowali na początku XX wieku m.in. inżynierowie Tadeusz Baecker i Kazimierz Maćkowski, ale plany przerwała I wojna światowa. Po wojnie projekt konsultowano z Narutowiczem, a na miejsce zapory wybrano przewężenie doliny między masywami Żaru i Zasolnicy. Budowę rozpoczęto w 1921 roku, jednak z braku pieniędzy była wielokrotnie przerywana – pełnym tempem ruszyła dopiero w 1934 roku pod kierunkiem inż. Jerzego Skrzyńskiego.

Przez plac budowy przewinęło się ok. 2500 robotników i kilkuset junaków, a do betonu użyto wodoodpornego cementu z Goleszowa. Inwestycja kosztowała ponad 20 mln ówczesnych złotych i była największym przedsięwzięciem hydrotechnicznym II RP; budowę wizytował prezydent Ignacy Mościcki. Uroczyste otwarcie odbyło się 13 grudnia 1936 roku z udziałem m.in. wicepremiera Eugeniusza Kwiatkowskiego i kardynała Adama Sapiehy.

Co zobaczysz

Zapora jest ciężka, betonowa i oparta na skale, ma 260 m długości i ok. 37 m wysokości. Z korony widać z jednej strony taflę Jeziora Międzybrodzkiego, zamkniętą od wschodu stokami Żaru, a z drugiej – wąwóz Soły poniżej zapory. Przy zaporze pracuje elektrownia wodna zbudowana w latach 1951–1954 – pierwszy element Zespołu Elektrowni Wodnych na Sole, do którego należą też Tresna i elektrownia szczytowo-pompowa Porąbka-Żar. Ma dwa hydrozespoły z turbinami Kaplana po 6,1 MW.

Ciekawostki

• Skąd myląca nazwa? Kierownictwo budowy mieściło się w tzw. Kolonii w Porąbce i tam kierowano korespondencję – nazwa przylgnęła, choć zapora stoi na terenie Międzybrodzia Bialskiego.
• Kierownik budowy Jerzy Skrzyński dostał Złoty Krzyż Zasługi dzień przed otwarciem zapory.
• Na obchody 90-lecia, 12 września 2026 roku, Wody Polskie zaplanowały odsłonięcie na koronie tablicy poświęconej Narutowiczowi i wyjątkowe zwiedzanie wnętrza zapory w grupach.
• Zapora wciąż wymaga pracy: w 2026 roku za ok. 4,5 mln zł uszczelniano przesłonę przeciwfiltracyjną w skalnym podłożu, wykonując ok. 880 m odwiertów.

Tripto podpowiada

Na samą zaporę wystarczy 15–30 minut, ale warto połączyć ją ze spacerem nad Jeziorem Międzybrodzkim albo wycieczką na Żar. Przejście koroną jest bezpłatne, ale prowadzi nią droga – z dziećmi uważaj na samochody. Wnętrze zapory i elektrownia na co dzień nie są dostępne; zwiedzanie organizuje się tylko okazjonalnie, przy wydarzeniach Wód Polskich. Najlepsze światło na zdjęcia jeziora jest po południu, gdy słońce oświetla stoki Żaru.