Kamieniołom w Kozach

Na ścianie dawnego kamieniołomu w Kozach widać, jak przez miliony lat układały się na dnie morza warstwy piaskowca i łupków – czarne, zielone, niebieskoszare. Przez ponad 80 lat wydobywano tu kamień na drogi i tory, a dziś teren należy do gminy i służy spacerowiczom, rowerzystom i jeźdźcom. Z tarasów wyrobiska roztacza się widok od Bielska-Białej po Jezioro Goczałkowickie, a przy dobrej widoczności nawet na część Krakowa.

Historia: kamień, który zjeżdżał kolejką

Kamieniołom na zboczu Chrobaczej Łąki uruchomiono w 1910 roku z inicjatywy właściciela tutejszego majątku, Mariana Czecza. W latach 1910–1912 zbudowano kolejkę linową o długości 2510 m, która woziła urobek do stacji kolejowej w centrum wsi. Co ciekawe, kolejka nie miała napędu – poruszał ją sam ciężar zwożonego kamienia. W okresie międzywojennym kamieniołom zatrudniał 280 osób, a w szczytowym okresie wydobywano tu nawet 200 ton kamienia dziennie. Po wojnie działało tu państwowe przedsiębiorstwo, kolejkę zlikwidowano w latach 70. lub na początku 80., a kamień wożono ciężarówkami. W 1992 roku zakład zbankrutował, a wydobycie zakończono 1 września tego samego roku.

Co zobaczyć

• Odsłonięcie warstw lgockich – rytmiczny flisz karpacki sprzed około 100 milionów lat, wpisany do Centralnego Rejestru Geostanowisk Polski jako obiekt o randze krajowej.
• Staw w wyrobisku na wysokości 545 m n.p.m. – zbiornik o powierzchni 0,84 ha i głębokości do 2 m, zasilany wodą z wysięków skalnych i opadów.
• Wagonik dawnej kolejki ustawiony jako pamiątka po przemysłowej historii miejsca.
• Panorama Pogórza Śląskiego – z tarasów widać Kozy, Bielsko-Białą, Czechowice-Dziedzice, Pszczynę, Kęty i Andrychów, a daleko na zachodzie czeskie Jesioniki.

Przyroda

Wyrobisko leży w Parku Krajobrazowym Beskidu Małego i w obszarze Natura 2000 „Beskid Mały”. Rośnie tu kilka zagrożonych gatunków storczyków, a dla skrzypu pstrego i zarazy drobnokwiatowej utworzono osobne stanowiska ochrony. Na północny wschód od kamieniołomu leży sztuczny zbiornik zwany Wilczym Stawem, przy którym rosną egzotyczne dla Karpat daglezje.

Tripto podpowiada

Kamieniołom leży przy zielonym szlaku z Kóz na Hrobaczą Łąkę (828 m n.p.m.) i na Szlaku Papieskim – spod wyrobiska na szczyt jest jeszcze ok. 270 m podejścia. Cały zielony szlak z Kóz na Hrobaczą Łąkę ma 5,5 km i zajmuje około 2 godz. 15 min podejścia (zejście ok. 1 godz. 25 min), więc wycieczka z kamieniołomem i szczytem to dobry plan na pół dnia. Regulamin gminy zakazuje chodzenia po skarpach i zbliżania się do krawędzi urwiska, wjazdu pojazdami silnikowymi, palenia ognisk poza wyznaczonymi miejscami oraz kąpieli w stawie bez zezwolenia Urzędu Gminy Kozy. Wędkowanie amatorskie jest dozwolone, a dzieci do 13 lat mogą przebywać przy wodzie tylko pod opieką dorosłych.