Zamek w Bezławkach

Na wzgórzu nad doliną Dajny, kilka kilometrów od Świętej Lipki, stoi niewielki ceglany zamek krzyżacki, który od ponad czterystu lat służy jako kościół. Badacze uznają go za najlepiej zachowany przykład najskromniejszych warowni zakonu – siedzib urzędników zarządzających najmniejszymi terytoriami. Do tego dochodzi legenda o Świętym Graalu i cmentarz na dawnym dziedzińcu, co czyni z Bezławek ciekawy przystanek na trasie po Warmii i Mazurach.

Historia: od strażnicy do świątyni

Wieś Bezławki lokował w 1371 roku komtur bałgijski Ulrich Fricke, a po wykarczowaniu lasu i niwelacji terenu budowę zamku rozpoczęto po 1377 roku. Warownia mogła być siedzibą komornika podległego krzyżackiemu urzędnikowi w Kętrzynie albo zarządcy o kompetencjach gospodarczych, takich jak zbieranie danin. Wspierała też wyprawy zakonu przeciw Litwinom i zabezpieczała świeżo kolonizowane ziemie.

W źródłach zamek pojawia się w 1402 roku, gdy zatrzymał się tu wielki komtur Wilhelm von Helfenstein, wracający z wyprawy na Wilno. Uczestniczył w niej litewski książę Świdrygiełło, najmłodszy brat Władysława Jagiełły, który mieszkał w Bezławkach do 1404 roku. Po wojnach polsko-krzyżackich XV wieku zamek stracił znaczenie militarne.

W 1583 lub 1584 roku (źródła podają obie daty) przebudowano go na kościół ewangelicki, a na dawnym dziedzińcu urządzono cmentarz. W latach 1726–1730 od zachodu dostawiono dzwonnicę o konstrukcji szkieletowej, a w 1884 roku całość otynkowano. Po II wojnie światowej świątynię przejęli katolicy – dziś to kościół filialny parafii w Wilkowie.

Co zobaczyć

• Dom główny o wymiarach 11,8 × 25,6 m, pierwotnie pięciokondygnacyjny, z cegły w wątku flamandzkim na kamiennej podmurówce. Elewacje zdobią blendy: niższe zamknięte półkoliście, wyższe ostrołukowo.
• Schodkowe szczyty wschodni i zachodni, wypełnione blendami i zwieńczone sterczynami.
• Brama cmentarna z cytatem z Pierwszego Listu do Tesaloniczan wykonanym w technice sgraffito – po pracach konserwatorskich napis znów jest czytelny.
• Cmentarz ewangelicki z krzyżami i nagrobkami na dawnym dziedzińcu, którym opiekują się społecznicy ze Stowarzyszenia Blusztyn.

Ciekawostki

Według legendy w czasie pobytu Świdrygiełły do zamku trafił Święty Graal, ukryty lub zamurowany w gotyckiej części budynku. Opowieść przyciąga zarówno turystów, jak i poszukiwaczy skarbów. Małe okna w murach mogły w razie potrzeby służyć jako strzelnice, a przewaga pomieszczeń magazynowych sugeruje, że zamek zaopatrywał krzyżackie wyprawy wojenne.

Tripto podpowiada

Kościołem i otoczeniem zamku opiekuje się Towarzystwo Miłośników Reszla i Okolic – to pierwsza świątynia w archidiecezji warmińskiej przekazana w opiekę społecznikom. Towarzystwo organizuje tu koncerty, prelekcje i wystawy, a wnętrze bywa udostępniane przy takich okazjach, dlatego przed przyjazdem warto zapytać o termin. Bryłę zamku, bramę i cmentarz obejrzysz z zewnątrz w 30–45 minut. Teren jest pochyły i nierówny, z wózkiem bywa trudno. Bezławki leżą w gminie Reszel, blisko sanktuarium w Świętej Lipce, więc oba miejsca łatwo zobaczyć jednego dnia razem z zamkiem w Reszlu.