Mury obronne w Kętrzynie

Średniowieczny Kętrzyn mieścił się na wzgórzu o powierzchni zaledwie około 4 hektarów, otoczonym murami obronnymi z trzynastoma basztami. Do dziś przetrwały fragmenty obwodu między zamkiem krzyżackim a bazyliką św. Jerzego oraz narożna baszta, w której Muzeum im. Wojciecha Kętrzyńskiego urządziło rekonstrukcję średniowiecznej kuchni. To krótki, ale konkretny spacer po mieście zakonu krzyżackiego.

Historia: mury dla miasta nad Gubrem

Na miasto wybrano wzniesienie, które od południa opływała rzeka Guber, a od północy zamykało jezioro Górne. Odbudowę osady zakon krzyżacki rozpoczął około 1348 roku, a przywilej lokacyjny wystawił 11 listopada 1357 roku komtur Bałgi Johann Schindekopf. Budowę murów ukończono prawdopodobnie w latach 70. XIV wieku – w 1374 roku komtur Bałgi przekazał Kętrzynowi i Sępopolowi 126 grzywien, co historycy łączą ze wsparciem tej inwestycji. Tego samego roku zgodził się też, by przy murach stawiać domy.

System obronny wzmacniało trzynaście baszt, dwie bramy – Młyńska i Wysoka – oraz Furta Wodna, przez którą wychodziło się w stronę rzeki. Mury opasywały fosy, częściowo poprowadzone naturalnymi parowami. Częścią obwarowań były także kościół parafialny św. Jerzego, którego południowa i zachodnia ściana przylegały do murów, oraz zamek prokuratorów zakonu.

Co zobaczyć

• Baszta w północno-wschodnim narożniku – wzniesiona w drugiej połowie XIV wieku, prawdopodobnie przed 1374 rokiem. Na dwóch kondygnacjach zachowały się otwory strzelnicze, a wejście na piętrze prowadziło zapewne na ganki murów północnego i wschodniego.
• Ekspozycja „W średniowiecznej kuchni" – paleniska, naczynia ceramiczne, drewniane i cynowe oraz żelazne sprzęty odtworzone na podstawie znalezisk archeologicznych, uzupełnione oryginalnymi drewnianymi naczyniami z wiejskich gospodarstw.
• Fragmenty murów przy zamku i wokół bazyliki św. Jerzego – tam najłatwiej zrozumieć, jak kościół i zamek „domykały" obwód miasta.

Ciekawostki

W latach 1667–1670 do baszty doprowadzono drewnianym rurociągiem wodę z Górnego Stawu – prawdopodobnie działała w niej studnia, z której pompowano wodę do miejskiego wodociągu. W XVIII wieku obok baszty urządzono plac parad dla wojska, a przy murze stał Królewski Skład Solny. Mury zaczęły znikać w XIX wieku: w 1819 roku zburzono obie bramy, w 1868 roku rozebrano odcinek przy dawnej Bramie Wysokiej, tworząc Nowy Rynek, a w 1913 roku przebito kolejny fragment, by połączyć Stare Miasto z nową ulicą.

Tripto podpowiada

• Bilety: wstęp do baszty kosztuje 7 zł, bilet na pełną ofertę (zamek i baszta) 20 zł normalny i 15 zł ulgowy. W baszcie pokazywane bywają także wystawy czasowe – program sprawdź na stronie muzeum.
• Godziny: zamek i baszta są czynne od wtorku do niedzieli; według muzeum od października do maja w godz. 9:00–16:00, a od czerwca do września 10:00–17:00 (stan na październik 2026).
• Plan wizyty: zacznij od zamku przy pl. Zamkowym 1, obejdź bazylikę św. Jerzego i zakończ w baszcie – na całość wystarczą 2 godziny.
• W okolicy: Kętrzyn to dobra baza wypadowa do Świętej Lipki (ok. 12 km), Reszla (ok. 15 km) i zamku w Rynie (ok. 19 km).