Wzgórze Uniwersyteckie w Opolu

Wzgórze Uniwersyteckie, przez opolan nazywane Górką, to najwyżej położone miejsce starego miasta – 165 m n.p.m., kilka kroków od rynku. W średniowieczu wypalano tu wapno, przez pięć stuleci działał klasztor dominikanów, potem szpital, a dziś w dawnych zabudowaniach klasztornych mieści się Uniwersytet Opolski. Na niewielkiej przestrzeni stoją też najstarszy rzymskokatolicki kościół Opola i galeria rzeźb – od barokowych figur po pomniki gwiazd polskiej piosenki.

Historia: od Wapiennej Góry do uczelni

W średniowieczu wzniesienie nazywano Wapienną Górą (Kalkberg): działał tu kamieniołom i piece do wypalania wapna, bo pod cienką warstwą gleby zalegają margle i wapienie. Mówiono o nim też Wojciechowe – według legendy pod koniec X wieku nauczał tu i chrzcił św. Wojciech, a gdy zabrakło wody do chrztu, uderzył pastorałem w ziemię i wytrysnęło źródło. Tradycję tę spisali dominikanie, sprowadzeni do Opola w XIII wieku. Ich gotycki kościół z cegły budowano od 1399 roku i poświęcono w 1430 roku, a w 1739 roku przebudowano go w stylu barokowym.

W latach 1810–1811 władze pruskie przeprowadziły sekularyzację, a zabudowania zamieniono w magazyn i część szpitala. W 1845 roku proboszcz parafii św. Krzyża, ks. Carl Alois Gaerth, postanowił odkupić klasztor – urzędnicy zażądali 4035 talarów, które zebrał w ciągu dwóch lat dzięki ofiarności wiernych. 23 kwietnia 1853 roku otwarto tu Szpital św. Wojciecha. Ks. Wilhelm Porsch rozbudował go, a w 1884 roku otworzył obok neogotycki sierociniec dla 80 dzieci – dzisiejsze Collegium Minus.

Szpital działał na Górce do początku lat 90. XX wieku, gdy wody gruntowe wypłukały piasek i glinę spomiędzy skał marglowych, a budynek popękał i groził zawaleniem. Opuszczone gmachy przejął w 1996 roku Uniwersytet Opolski. Po trzyletniej przebudowie (1998–2001) Collegium Maius otwarto uroczyście 4 października 2001 roku.

Co zobaczyć

• Kościół Matki Boskiej Bolesnej i św. Wojciecha „Na Górce” – najstarsza rzymskokatolicka świątynia Opola: gotycka, z barokowym wnętrzem i neoromańską fasadą z lat 30. XX wieku, gdy przebudowano też schody od strony rynku. W środku wisi m.in. XVII-wieczny obraz przedstawiający legendarny pobyt św. Wojciecha w Opolu.
• Collegium Maius z barokowym kapitularzem – dziś Salą Plafonową nakrytą sklepieniem z trzema plafonami – oraz kaplicą św. Wojciecha; w budynku działa Muzeum Uniwersytetu Opolskiego.
• Studzienka św. Wojciecha za budynkiem uczelni: kamienna cembrowina z ażurową kopułą kutą z żelaza w miejscu legendarnego źródła.
• Skwer Artystów – rzeźby m.in. Agnieszki Osieckiej, Czesława Niemena, Marka Grechuty, Jonasza Kofty i Jerzego Grotowskiego, a także grób i pomnik senatora Edmunda Osmańczyka. To jedno z najczęściej fotografowanych miejsc w mieście.
• „Cztery Pory Roku” – barokowe rzeźby z warsztatu Henryka Hartmanna, zamówione w 1752 roku przez Frankenbergów do ich letniej rezydencji w Biestrzykowicach; przez lata niszczały w parku w Rogowie Opolskim, zanim po renowacji trafiły na wzgórze.
• ponad 4-metrowa barokowa kolumna maryjna z 1682 roku, przywieziona z Regulic w 2004 roku, oraz epitafia rodu Kitlitzów z 1625 roku przy wejściu do kaplicy św. Wojciecha.

Ciekawostka: pierwszy inkwizytor

Z opolskiego konwentu wywodził się Peregryn z Opola – kaznodzieja i przeor dominikanów w Raciborzu i Wrocławiu, który był pierwszym inkwizytorem mianowanym na Polskę. Jego zbiór 120 kazań powstał na przełomie XIII i XIV wieku. Na wzgórzu stoi granitowa figura zakonnika trzymającego kulę – nieznanego pochodzenia, może nawet z XIV wieku – którą umownie nazwano właśnie Peregrynem.

Tripto podpowiada

Najkrótsza droga na Górkę prowadzi schodami od strony rynku; dojdziesz też od placu Kopernika, przy którym stoi kościół. Teren wzgórza jest otwarty, a na spacer z obejrzeniem rzeźb wystarczy 30–45 minut. Kościół odwiedzaj poza godzinami mszy, a wnętrza Collegium Maius najlepiej zobaczyć przy okazji wizyty w Muzeum Uniwersytetu Opolskiego.