Teatr Słowackiego w Krakowie

Na fasadzie widnieje napis „Kraków narodowej sztuce”, a na scenie za nim 16 marca 1901 roku odbyła się prapremiera „Wesela” Wyspiańskiego — jedno z najważniejszych wydarzeń w dziejach polskiej kultury. Teatr im. Juliusza Słowackiego, otwarty w 1893 roku, to neobarokowy gmach przy placu Św. Ducha, wzorowany na najlepszych teatrach Europy, w tym paryskiej Operze Garnier. Do dziś gra na trzech scenach, a widownię Dużej Sceny zdobi kurtyna Henryka Siemiradzkiego.

Historia: teatr na miejscu kościoła

Pomysł budowy nowej sceny zgłosił radzie miejskiej fotograf i radny Walery Rzewuski już w 1872 roku, ale międzynarodowy konkurs rozpisano dopiero w 1888 roku. Wygrał projekt krakowskiego architekta Jana Zawiejskiego. Gmach wzniesiono w latach 1891–1893 na miejscu wyburzonego w 1892 roku średniowiecznego kościoła św. Ducha, a dokumenty pod kamieniem węgielnym złożyła m.in. Helena Modrzejewska. Był to pierwszy budynek w Krakowie z oświetleniem elektrycznym. Otwarto go jako Teatr Miejski 21 października 1893 roku, a imię Juliusza Słowackiego nadano mu w 1909 roku.

Scena, na której pisała się historia

Przełom XIX i XX wieku to złoty okres teatru. Stanisław Wyspiański wystawił tu większość swoich dzieł, a w 1901 roku jako pierwszy pokazał wszystkie części „Dziadów” Mickiewicza. W 1921 roku zadebiutował tu Witkacy sztuką „Tumor Mózgowicz”, przyjętą przez krytykę falą ataków. W czasie okupacji przez pięć lat działał w gmachu teatr niemiecki, a generalny gubernator Hans Frank chętnie podejmował w loży cesarskiej gości z Rzeszy. Polski zespół wrócił na scenę 19 lutego 1945 roku; w latach 40. zaczynali tu kariery m.in. Gustaw Holoubek, Tadeusz Łomnicki i Aleksandra Śląska. Po październiku 1956 roku wystawiono tu pierwsze w powojennej Polsce „Wyzwolenie” Wyspiańskiego.

Co zobaczyć

• Fasada z alegoriami: po lewej Poezja, Dramat i Komedia, po prawej Muzyka, Opera i Operetka. Na szczycie stoją posągi Tadeusza i Zosi — bohaterów „Pana Tadeusza”.
• Kurtyna Siemiradzkiego z lat 1892–1894, o wymiarach 11,9 na 9,6 m, z alegoriami Natchnienia, Piękna, Prawdy, Tragedii i Komedii.
• Dwie nowsze kurtyny: od 2018 roku wisi kurtyna według konkursowego projektu Wyspiańskiego z 1892 roku, a w 2023 roku odsłonięto ręcznie tkaną kurtynę z nazwiskami 130 krakowianek.
• Żyrandol widowni o średnicy 3,5 m ze 120 żarówkami oraz eklektyczna klatka schodowa ze stiukami Alfreda Putza.

Ciekawostki

Pierwotnie widownia mieściła 922 osoby. Po przebudowach jest mniejsza, bo zwiększono odstępy między rzędami i usunięto dostawki. Podczas remontu w sezonie 1990/1991 aktorzy grali na scenie za opuszczoną żelazną kurtyną, a publiczność siedziała na krzesłach ustawionych na samej scenie. W 2018 roku NBP wyemitował srebrną monetę 10 zł na 125-lecie teatru, z popiersiem Wyspiańskiego i fragmentem kurtyny Siemiradzkiego.

Tripto podpowiada

Wnętrza najlepiej zobaczyć przy okazji spektaklu — zwiedzanie z przewodnikiem teatr organizuje okazjonalnie, np. podczas Nocy Teatrów. Repertuar i bilety sprawdzisz na stronie teatru (teatrwkrakowie.pl). Fasadę najlepiej fotografować z placu Św. Ducha, skąd widać całą kompozycję razem z posągami na szczycie. Teatr leży kilka minut pieszo od Rynku Głównego i tuż obok Plant, więc łatwo włączyć go do spaceru po Starym Mieście, wpisanym na listę UNESCO.