Śluza Katedralna w Poznaniu

Śluza Katedralna to niemal dwustuletni fragment pruskiej Twierdzy Poznań nad Cybiną, tuż przy Ostrowie Tumskim. Dawny ufortyfikowany jaz, połączony dziś szklaną kładką z Bramą Poznania, mieści Galerię Śluza z bezpłatnymi wystawami czasowymi i ścieżką audio o historii budynku. To krótki, darmowy przystanek, który pokazuje Ostrów Tumski od mniej znanej, militarnej strony.

Historia: jaz, który nigdy nie zalał przedpola

Po 1815 roku Poznań znalazł się ponownie w granicach Prus, a jego położenie na drodze do Berlina i blisko granicy z Rosją sprawiło, że pruskie władze zbudowały tu jedną z największych twierdz w państwie. Śluzę wzniesiono w latach 1834–1839, a później włączono w system Cytadeli Tumskiej chroniącej Ostrów Tumski. Składała się z dwóch ufortyfikowanych przyczółków połączonych murowanym mostem o długości ok. 56 m, z dziewięcioma sklepionymi przęsłami.

Przede wszystkim był to jednak jaz: w filarach mostu znajdowały się pionowe prowadnice, do których opuszczano drewniane zastawy z belek, tzw. szandory. Spiętrzona Cybina miała w razie oblężenia zalać przedpole twierdzy. Śluza nigdy nie została użyta militarnie. Na początku lat 20. XX wieku miasto rozebrało most i przyczółek wschodni; przetrwał przyczółek zachodni – ceglany budynek przykryty nasypem ziemnym, z kazamatami w przyziemiu i salami na parterze.

Od mieszkań do galerii

Po II wojnie światowej w murach śluzy mieszkały dwie poznańskie rodziny, działały warsztaty ślusarza, odlewnika i złotnika, a przez kilkadziesiąt lat – magazyny katedry i Muzeum Archidiecezjalnego. Zaniedbany, pobielony i podzielony ściankami budynek przeszedł gruntowną rewitalizację, a od 2014 roku działa w nim Galeria Śluza prowadzona przez Poznańskie Centrum Dziedzictwa.

Co zobaczyć

• Ceglane mury i sklepienia, w których pokazywane są wystawy czasowe – do 28 lutego 2027 roku trwa wystawa „Wszystko było w zasięgu. Historia ratajskich osiedli”, przygotowana na 60-lecie budowy Rataj, z tekstami po polsku i angielsku oraz zadaniami dla dzieci.
• Detale fortyfikacji: otwory strzelnicze z kratami, pierścienie do mocowania lawet armatnich, oryginalne drewniane wrota główne i żłób dla koni z drugiej połowy XIX wieku.
• Szklaną kładkę nad Cybiną prowadzącą do Bramy Poznania.
• Bezpłatną ścieżkę audio z sześcioma przystankami i kodami QR – o jazie, stanowiskach artylerii i życiu w murach dawnego fortu.

Godziny otwarcia i dojazd

Galeria jest czynna wtorek–piątek 9:00–18:00 i sobota–niedziela 10:00–19:00, w poniedziałki nieczynna; wstęp bezpłatny (stan na październik 2026). Adres: ul. Dziekańska 2, Poznań. Na poziom -1 prowadzą tylko schody. Na wizytę wystarczy 30–45 minut.

Tripto podpowiada

Zabierz smartfon i słuchawki – ścieżka audio najlepiej tłumaczy, na co patrzysz. Po wyjściu przejdź kładką do Bramy Poznania z multimedialną ekspozycją o początkach państwa polskiego, a potem kilka minut spacerem do Archikatedry Poznańskiej. Po drugiej stronie Cybiny leży Śródka z charakterystycznym trójwymiarowym muralem.