Skansen Rzeki Pilicy w Tomaszowie Mazowieckim

W styczniu 1945 roku niemiecki opancerzony ciągnik artyleryjski próbował przejechać po lodzie zamarzniętą Pilicę i poszedł na dno. Wydobyto go dopiero w 1999 roku, po 54 latach, wyremontowano i uruchomiono. „Lufcik” jest dziś najcenniejszym eksponatem Skansenu Rzeki Pilicy w Tomaszowie Mazowieckim – muzeum pod gołym niebem, gdzie obok zabytkowego młyna wodnego stoi carska wygódka ze Spały.

Historia: muzeum wyłowione z rzeki

Skansen utworzyło w 1999 roku Stowarzyszenie Przyjaciół Pilicy i Nadpilicza z Andrzejem Kobalczykiem na czele, razem z władzami miasta. Jego zaczątkiem był zabytkowy młyn wodny z Kuźnicy Żerechowskiej, który ocalał przed zalaniem przez budowany na Luciąży zbiornik retencyjny – przeniesiono go i odbudowano przy ul. Modrzewskiego. W 2005 roku skansen stał się samorządową instytucją kultury, a od 1 stycznia 2016 roku jest filią Miejskiego Centrum Kultury w Tomaszowie Mazowieckim. W 2015 roku otrzymał Medal Pro Publico Bono.

Co zobaczyć

• Młyn wodny z dwiema maszynami do mielenia mąki i jedną do otrębów, makietami dawnych młynów i mostów na Pilicy oraz największą w Polsce kolekcją kamieni młyńskich.
• „Lufcik” – ciągnik artyleryjski Luftwaffe na podwoziu SdKfz 8 w opancerzonej wersji, z oryginalną tablicą rejestracyjną; według skansenu jedyny taki zachowany na świecie. Rekonstrukcja trwała do 2003 roku, a dwa lata później pojazd znów ruszył.
• Czołg T-34/85 z Muzeum Wojska Polskiego, sprawny po remoncie, oraz trzy radzieckie armaty dywizyjne, w tym ZiS-3 i D-44.
• Krzyż z Kurnędza koło Sulejowa, wykonany w 1945 roku z lufy radzieckiej armaty i łusek pocisków przeciwlotniczych.
• Pamiątki ze Spały – drewnianą wygódkę dla carów polujących w spalskiej puszczy i wartownię spod bramy dawnej rezydencji, przeniesioną do skansenu w 2008 roku.
• Wystawy w młynie: „Wojna zatrzymana w Pilicy” o walkach na Linii Pilicy w styczniu 1945 roku i „Pilickie Verdun” o walkach pozycyjnych z lat 1914–1915, z albumem ponad stu zdjęć rosyjskiego oficera.

Informacje praktyczne

Skansen leży przy ul. A.F. Modrzewskiego 9/11. Godziny (wtorek–niedziela, w poniedziałki nieczynne): 1 kwietnia–30 czerwca i wrzesień 9:00–17:00, lipiec–sierpień 10:00–18:00, 1 października–31 marca 9:00–16:00; ostatnie wejście godzinę przed zamknięciem. Bilet normalny kosztuje 22 zł, ulgowy 16 zł, rodzinny 2+2 64 zł, z Kartą Dużej Rodziny, Kartą Seniora Województwa Łódzkiego lub Kartą Tomaszowianina 12 zł. Oprowadzanie grup kosztuje 75 zł, w języku angielskim 150 zł. Parking przy skansenie jest płatny w godzinach 8–22: pierwsza godzina 8 zł, każda kolejna 5 zł.

Tripto podpowiada

Zaplanuj 1,5–2 godziny, z dziećmi raczej dłużej – pojazdy, armaty i okopy robią na nich duże wrażenie. Część ekspozycji stoi pod gołym niebem, więc w deszczowy dzień zacznij od wystaw w młynie. Skansen sąsiaduje z rezerwatem Niebieskie Źródła, a niedaleko są też Groty Nagórzyckie – razem to dobry plan na cały dzień w Tomaszowie.