Kościół św. Idziego w Inowłodzu

Na wzgórzu w Inowłodzu, nad doliną Pilicy, stoi jeden z najstarszych kościołów w Polsce: kamienna świątynia z okrągłą wieżą, zbudowana według tradycji pod koniec XI wieku. Romański kościół św. Idziego w Inowłodzu łączy się z historią dynastii Piastów i z legendą o narodzinach Bolesława Krzywoustego. To krótki, ale wart postoju przystanek dla każdego, kto jedzie doliną Pilicy w stronę Spały i Tomaszowa Mazowieckiego.

Historia: fundacja Piastów

Według nowożytnej płyty inskrypcyjnej świątynię wybudowano w 1082 roku z fundacji księcia Władysława Hermana, jako podziękowanie za narodziny syna, Bolesława. Jan Długosz podawał rok 1086. Część badaczy uważa jednak, że kościół ufundował dopiero Bolesław Krzywousty, najpóźniej w 1138 roku, więc źródła podają różnie. Przy kościele miał powstać klasztor benedyktynek, zniszczony podczas najazdu tatarskiego w 1241 roku.

Po zbudowaniu w 1520 roku nowego kościoła parafialnego świątynia straciła znaczenie. W 1793 roku ograbili ją pruscy żołnierze, później służyła jako magazyn zboża, a na początku XX wieku miała dach kryty słomą. Pierwsze prace rekonstrukcyjne prowadzono w latach 1924–1926, a gruntowną odbudowę z inicjatywy prezydenta Ignacego Mościckiego w latach 1936–1938. Kościół ponownie poświęcono 1 listopada 1938 roku.

Co zobaczyć

• Cylindryczną wieżę zachodnią przylegającą do prostokątnej nawy zakończonej od wschodu półkolistą apsydą. Podobny układ spotyka się w XI-wiecznych kościołach wschodniej Anglii.
• Mur z płaskich ciosów piaskowca układanych równo w niskie warstwy, miejscami w jodełkę, czyli tzw. opus spicatum.
• Głowicę z ornamentem plecionkowym w kształcie ósemki, prawdopodobnie pozostałość dawnego okna biforyjnego.
• Emporę w wieży, na którą prowadzą kręte schody; w górnych kondygnacjach wieża pełni funkcję dzwonnicy.
• Stary cmentarz otaczający kościół na wzgórzu.

Ciekawostki

Rekonstrukcja z lat 30. nadała kościołowi wygląd, który znamy z pocztówek, ale wprowadziła też elementy obce pierwotnej budowli: wieżę podwyższono o jedną kondygnację, a w miejscu otwartej arkady zbudowano emporę. W 1790 roku sprowadzono tu z kapliczki w Giełzowie obraz Matki Boskiej Bolesnej, uważany za cudowny.

Tripto podpowiada

Kościół pełni dziś funkcję filialną parafii św. Michała Archanioła w Inowłodzu, więc wnętrze jest zwykle otwarte przy okazji nabożeństw. Latem, w czerwcu, lipcu i sierpniu, msza niedzielna odprawiana jest tu o 17:00. Na samo obejrzenie z zewnątrz wystarczy 20–30 minut. Połącz wizytę ze zwiedzaniem zamku Kazimierza Wielkiego w Inowłodzu i Niebieskich Źródeł w Tomaszowie Mazowieckim.