Muzeum Jana Wałacha w Istebnej

Góral z Istebnej, który studiował w Krakowie u Mehoffera i Fałata, a potem w Paryżu, zdobył w 1937 roku brązowy medal na wystawie w Paryżu, po czym przez ostatnie dekady życia tworzył niemal w zapomnieniu. Jan Wałach (1884–1979), mistrz drzeworytu, zostawił po sobie pracownię na przysiółku Andziołówka, w której działa dziś jego muzeum biograficzne. To kameralne miejsce, w którym sztukę Beskidu Śląskiego ogląda się dokładnie tam, gdzie powstawała.

Kim był Jan Wałach

Urodził się 8 sierpnia 1884 roku na Andziołówce. Po szkole w Istebnej i gimnazjum w Cieszynie uczył się w zakopiańskiej Szkole Przemysłu Drzewnego (1902–1904), a w latach 1904–1908 studiował w krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych u Józefa Mehoffera, Juliana Fałata, Ferdynanda Ruszczyca i Jana Stanisławskiego. Studia uzupełniał w Paryżu, w Académie Julian i w pracowni Fernanda Cormona (1908–1910). W czasie I wojny światowej służył w austro-węgierskim 100. Pułku Piechoty, gdzie mianowano go malarzem i medalierem pułkowym; rozgłos przyniósł mu obraz bitwy pod Gorlicami z 1915 roku.

Największą sławę dały mu rysunki i drzeworyty z typami górali, architekturą i scenami z życia beskidzkiej wsi. Wystawiał w Warszawie, Krakowie i Katowicach, a za granicą w Paryżu, Londynie, Amsterdamie, Chicago i Hamburgu. Projektował witraże do kościołów w Chybiu, Goleszowie i Jedliczach, wyrzeźbił krucyfiksy do narteksu archikatedry Chrystusa Króla w Katowicach i do kościoła garnizonowego w Radomiu. Po II wojnie światowej pracował samotnie w swojej pracowni, a jego śmierć 30 czerwca 1979 roku przeszła bez echa. Szersza publiczność odkryła go na nowo dopiero dzięki wielkiej wystawie retrospektywnej w 1999 roku.

Co zobaczyć w muzeum

• Pracownię z 1922 roku: drewniany budynek na wysokiej podmurówce, ze świetlicą o nietypowo wysokim dachu, zaprojektowaną tak, by pomieścić duże obrazy.
• Chałupę z 1865 roku o konstrukcji zrębowej, z charakterystyczną „kozą” w ścianie szczytowej.
• Obrazy, grafiki, rzeźby i klocki drzeworytnicze artysty.
• Deskal na stodole: w sierpniu 2023 roku Arkadiusz Andrejkow namalował na deskach sąsiedniej stodoły wielki portret Wałacha, w przeddzień rocznicy jego urodzin.

Ciekawostki

Do swojej śmierci w 2015 roku muzeum prowadziła córka artysty, Barbara Wałach. Sam Wałach spoczywa na cmentarzu za istebniańskim kościołem Dobrego Pasterza, którego wnętrze także zdobił.

Tripto podpowiada

Muzeum jest sezonowe: według informacji z 2023 roku działało od maja do października, od środy do niedzieli, przed przyjazdem warto jednak potwierdzić godziny i ceny. Na zwiedzanie zarezerwuj około godziny, a jeśli masz czas, dołóż spacer po przysiółku. Wizytę połącz z kościołem Dobrego Pasterza i grobem artysty.