Młyn nad Lutynią w Wilkowyi

Młyn nad Lutynią w Wilkowyi to odnowiony drewniany młyn wodny kilka kilometrów od centrum Jarocina, znany każdemu, kto czytał opowiadanie Jarosława Iwaszkiewicza o tym samym tytule. Od jesieni 2024 roku działa tu kawiarnia z tarasem nad rzeką, ekspozycja historyczna i przestrzeń na koncerty oraz warsztaty. To dobry cel krótkiej wycieczki rowerowej doliną Lutyni, spaceru z dziećmi albo literackiego wypadu dla miłośników prozy Iwaszkiewicza.

Historia młyna nad Lutynią

Młyn pojawia się już na mapach Prus Południowych z lat 1793–1803, choć obecna drewniana konstrukcja powstała najpewniej pod koniec XIX wieku. W XIX stuleciu należał do rodziny Rybickich, później do hrabiego Günthera von Schweinichena, który wyposażył go w nowoczesną turbinę z fabryki w Elblągu. Ostatnimi przedwojennymi właścicielami byli Józefa i Józef Szmytkowscy. W 1940 roku zniszczona została zapora na rzece, co praktycznie zakończyło pracę młyna – źródła różnią się co do przyczyny: portal turystyczny gminy wskazuje krę, inne opracowania błędy niemieckich zarządców.

Był to ostatni z wielu młynów, które dawniej pracowały nad Lutynią, dopływem Warty.

Iwaszkiewicz i „Młyn nad Lutynią”

W maju 1945 roku do Wilkowyi przyjechał Jarosław Iwaszkiewicz – według gminy 20 maja – i spędził tu trzy dni. Opowieści zasłyszane od gospodarzy przetworzył w opowiadanie „Młyn nad Lutynią” (1946), jeden z ważnych tekstów powojennej prozy o czasach okupacji. To fikcja literacka, a nie kronika: miejscowi przyjęli ją z rezerwą, bo opisane wydarzenia nigdy się tu nie wydarzyły. Mimo to dzięki opowiadaniu młyn stał się rozpoznawalny w całej Polsce. To jedno z trzech „młyńskich” opowiadań pisarza – obok „Młyna nad Utratą” (1936) i „Młyna nad Kamionną” (1950); na ich podstawie powstał filmowy tryptyk.

Renowacja i otwarcie w 2024 roku

W 2020 roku gmina Jarocin odkupiła młyn od prywatnych właścicieli. Odbudowa kosztowała ok. 2,8 mln zł, z czego ponad 1 mln zł pochodził z konkursu „Nasz Zabytek” Fundacji Most the Most. W 2023 roku wyremontowano dach i zbudowano kładkę nad Lutynią oraz drogi rowerowe z okolicznych miejscowości. Uroczyste otwarcie odbyło się 16 października 2024 roku – symbolicznie w Światowy Dzień Chleba.

Co zobaczysz w środku

• ekspozycję historyczną z odrestaurowanymi oryginalnymi urządzeniami młyńskimi,
• galerię obrazów miejscowego malarza Mariana Poznańskiego,
• kawiarnię „Młyn” z tarasem i widokiem na rzekę,
• wydarzenia – koncerty, warsztaty, spotkania i prelekcje organizowane przez stowarzyszenie prowadzące młyn.

Na samo obejrzenie młyna wystarczy kilkanaście minut, ale z kawą na tarasie i spacerem nad rzeką spędzisz tu godzinę lub dwie. Dla dzieci przygotowano urządzenia rekreacyjne.

Dojazd, parking i godziny

Młyn stoi przy ul. Lutyńskiej 5 w Wilkowyi (gmina Jarocin), we wsi leżącej przy drodze z Jarocina do Żerkowa, ok. 70 km od Poznania. Bezpłatny parking znajduje się ok. 200 m od młyna, a dojść można też leśną ścieżką; z Jarocina i okolicznych wsi prowadzą drogi rowerowe. Godziny otwarcia kawiarni (stan na październik 2026): wtorek–niedziela 12:00–20:00, w poniedziałki nieczynne; tel. 735 929 241. Przy wydarzeniach godziny bywają zmieniane, więc przed dłuższym dojazdem sprawdź profil młyna w mediach społecznościowych. Wejście do budynku dostosowano podczas remontu do potrzeb osób z niepełnosprawnościami, a przy młynie są toalety.

W pobliżu zobaczysz neogotycki kościół św. Wojciecha z 1855 roku oraz dolinę Lutyni z trasami rowerowymi.