Marszałkowska Dzielnica Mieszkaniowa w Warszawie

Marszałkowska Dzielnica Mieszkaniowa, w skrócie MDM, to największy pokaz socrealizmu w centrum Warszawy: monumentalne kamienice z podcieniami, attykami i rzeźbami robotników ciągnące się wzdłuż Marszałkowskiej od ul. Wilczej do placu Unii Lubelskiej. Zbudowana w latach 1950–1952 pod hasłem „lud wejdzie do Śródmieścia", dziś jest jedną z najmodniejszych okolic miasta, z kawiarniami pod arkadami i placem Konstytucji jako sercem.

Historia: odpowiedź na moskiewską ulicę Gorkiego

Po sukcesie Trasy W-Z w 1949 roku władze chciały mieć w stolicy sztandarową inwestycję na wzór moskiewskiej ulicy Gorkiego czy berlińskiej Stalinallee. Zachodnią pierzeję Marszałkowskiej od Królewskiej do Koszykowej wyburzono, a ulicę poszerzono; wyburzenia objęły też część historycznej zabudowy w rejonie ulic Wilczej, Lwowskiej, Koszykowej i Pięknej. Ponieważ warszawiacy niechętnie patrzyli na kolejne gmachy ministerstw, projekt nazwano wprost dzielnicą mieszkaniową.

Budowę zaczęto 1 sierpnia 1950 roku, a całość oddano 22 lipca 1952 roku. Pierwsi lokatorzy wprowadzili się do budynku 6B już 21 lipca 1951 roku, po zaledwie dziewięciu miesiącach prac. Projektował zespół kierowany przez Józefa Sigalina i Stanisława Jankowskiego, z Janem Knothe i Zygmuntem Stępińskim – laureatami Państwowych Nagród Artystycznych I stopnia. Do MDM zalicza się też osiedle Latawiec z lat 1953–1955 projektu Eleonory Sekreckiej.

Co zobaczyć

• Plac Konstytucji – nazwany tak w 1952 roku. Zamiast węzła drogowego architekci „schowali" zbiegające się ulice pod prześwitami bram, a asymetryczny wlot ul. Waryńskiego zrównoważyli trzema wielkimi kandelabrami.
• Podcienia i elewacje – szerokie arkady z wysokimi lokalami usługowymi, okładziny z piaskowca i polerowanego granitu, potężne gzymsy. Fasady przy placu nawiązują do warszawskiej kamienicy Krasińskich na placu Małachowskiego.
• Rzeźby i płaskorzeźby – dziesiątki postaci przedstawicieli „przodującej klasy robotniczej", zgodnie z kanonem socrealizmu. Na budynku przy Koszykowej 34/50 zobaczysz alegorie Muzyki, Sztuk Pięknych i Teatru.
• Plac Zbawiciela – miał stać się regularnym, klasycystycznym zespołem, ale zrealizowano to tylko fragmentami; kościół Najświętszego Zbawiciela pozostał odsunięty od osi ulicy.

Ciekawostki

W jednym z projektów Jan Knothe postulował rozebranie wież kościoła Najświętszego Zbawiciela – na szczęście do tego nie doszło. MDM ma nawet własną pieśń masową „MDM" z 1953 roku. Droga do ochrony konserwatorskiej była kręta: wpisy do rejestru zabytków z 2015 i 2016 roku uchylano po odwołaniach wspólnot mieszkaniowych, a skutecznie wpisano zespół dopiero w 2017 roku. W 2023 roku do rejestru trafiły także mozaiki w barze Złota Kurka na MDM-ie.

Tripto podpowiada

• Trasa spaceru: zacznij przy placu Zbawiciela, idź Marszałkowską na północ przez plac Konstytucji do Wilczej – to około kilometra, czyli 45–60 minut z zadzieraniem głowy do rzeźb.
• Najlepsza pora: popołudnie, gdy słońce oświetla zachodnią pierzeję; wieczorem plac Konstytucji ożywa dzięki lokalom w podcieniach.
• Dojazd: stacja metra Politechnika (M1) i liczne tramwaje na placu Zbawiciela i Marszałkowskiej.
• Wstęp: to żywa dzielnica mieszkaniowa – podwórka i klatki schodowe są prywatne, oglądaj je z ulicy.