Kościół św. Andrzeja w Graboszycach

Drewniany kościół św. Andrzeja w Graboszycach koło Zatora stoi naprzeciw renesansowego dworu obronnego tego samego fundatora, Dziwisza (Dionizego) Brandysa. Świątynię zbudowano około 1585 roku w stylu śląsko-małopolskim, a jej osobliwością jest piętrowa zakrystia. W ołtarzu zachowały się obrazy ze skrzydeł XVI-wiecznego tryptyku, który według tradycji podarowała królowa Anna Jagiellonka.

Historia: dar królowej dla dworki

Kościół stanął na miejscu starszego, XIV-wiecznego. Fundator, sekretarz królewski Dziwisz Brandys, był wówczas właścicielem wsi i zbudował też, około 1575 roku, dwór obronny po drugiej stronie drogi. Królowa Anna Jagiellonka podarowała obrazy swojej dworce Małgorzacie, żonie Brandysa. Na początku XVII wieku dostawiono od zachodu wieżę, a w XVIII wieku podwyższono ją o kondygnację z dzwonami i nakryto cebulastym hełmem, by nadać świątyni barokowy charakter.

Kościół odnowiono w 1975 roku; odtworzono wtedy kolorystykę barokowej nadbudowy wieży i hełmów, ale przy kolejnej konserwacji zrezygnowano z polichromii. Dziś świątynia ma nowoczesne zabezpieczenie przeciwpożarowe: w razie ognia na dachu rozpylana jest mgła wodna, co daje strażakom czas na dojazd.

Na co zwrócić uwagę

• Piętrowa zakrystia przy północnej ścianie prezbiterium, nakryta wspólnym dachem z prezbiterium.
• Wieża o mocno pochyłych ścianach w dolnej części, z izbicą, węższym pięterkiem z dzwonami i blaszanym cebulastym hełmem.
• Ołtarz główny z obrazami ze skrzydeł tryptyku. W miejscu niezachowanej części środkowej namalowano na desce Matkę Bożą z Dzieciątkiem, a powyżej obraz św. Andrzeja; na zwieńczeniu znajduje się płaskorzeźba Oka Opatrzności.
• Krucyfiks na belce tęczowej między niższym prezbiterium a nawą.
• Kamienna chrzcielnica, prawdopodobnie z XVI wieku, i barokowe wyposażenie z XVII–XVIII wieku.
• Grób Chrząszczów, ostatnich właścicieli Graboszyc, obok kościoła.

Ciekawostki

Źródła różnie opisują obrazy ze skrzydeł tryptyku: VisitMałopolska wymienia sceny „Ecce Homo” i Matki Bożej Bolesnej, inne źródła mówią o wizerunkach świętych Piotra i Andrzeja. Warto więc samemu przyjrzeć się ołtarzowi. Kościół leży na Szlaku Architektury Drewnianej województwa małopolskiego, a VisitMałopolska podaje, że można go fotografować i filmować, oczywiście nie podczas nabożeństw.

Tripto podpowiada

Adres: Graboszyce 15, gmina Zator, przy drodze z Zatora do Wadowic. Kościół jest czynną świątynią parafialną, więc wnętrze najłatwiej zobaczyć przy okazji mszy; wizytę poza nabożeństwami uzgodnij z parafią (tel. 33 841 25 93). Na kościół z otoczeniem zaplanuj 20–30 minut. Dwór obronny z XVI wieku, z wyraźnym zarysem fosy, obejrzysz z drogi, a czarny szlak rowerowy prowadzi stąd do zamku w Zatorze.