Dwór w Graboszycach

Przy drodze z Zatora do Wadowic, w niewielkiej wsi na progu Pogórza Karpackiego, stoi jedna z najstarszych szlacheckich rezydencji zachodniej Małopolski. Murowany dwór obronny w Graboszycach wzniósł około 1570–1580 roku Dziwisz (Dionizy) Brandys, dworzanin i sekretarz królewski. Budynek otacza z trzech stron fosa, z czwartej staw, a wokół rośnie park ze starodrzewem. Po latach zaniedbania dwór został wyremontowany i znów prezentuje się okazale – choć ogląda się go wyłącznie z zewnątrz.

Historia: od Brandysów do Chrząszczów

Ród Brandysów herbu Radwan, przybyły z Czech, gospodarował w Graboszycach przez długi czas. Według badań archeologów już pod koniec XV lub w pierwszej połowie XVI wieku, z inicjatywy Klemensa Brandysa, wzniesiono na prostokątnym rzucie mury, które są dziś obwodem piwnic. Dziwisz rozbudował je w okazały dwór, a jego syn Piotr, pisarz oświęcimski, sprzedał majątek w 1626 roku Cichockim z Wojsławic. W XVIII wieku Tomasz Russocki przeprowadził przebudowę barokową: wtedy powstało zwieńczenie ryzalitu frontowego, a krenelażową attykę rozebrano, zastępując ją dachem łamanym. W latach 1835–1840 Stanisław i Henrietta Sołtykowie dodali elementy romantyczne – neoklasycystyczny szczyt ryzalitu zachodniego, klatkę schodową i mostek nad fosą, ozdobiony niegdyś wazami. Od 1864 do 1945 roku majątek należał do Chrząszczów, których grób znajduje się przy pobliskim kościele.

Co zobaczyć

• Bryłę dworu z barokowym szczytem i kamieniarką z końca XVI wieku na elewacjach.
• Fosę obiegającą budynek z trzech stron oraz staw zamykający czwartą.
• Romantyczno-klasycystyczny mostek w miejscu dawnego zwodzonego.
• Park z pomnikowymi drzewami, założony staraniem Sołtyków.

Ciekawostki

Po II wojnie światowej, po wywłaszczeniu ostatnich właścicieli, w zabytkowych wnętrzach urządzono m.in. magazyn. Podczas renowacji w 1952 roku dach łamany zamieniono na czterospadowy, a we wnętrzach przetrwały jedynie ślady polichromii. W 2014 roku dwór kupił nowy prywatny właściciel, a w 2017 roku przeszedł remont, który przywrócił mu biały tynk i nowy dach. XIX-wieczny Słownik geograficzny Królestwa Polskiego pisał, że był tu „zamek warowny, dziś na dwór przerobiony” z obszernymi lochami.

Tripto podpowiada

Dwór jest własnością prywatną i nie ma regularnego zwiedzania – oglądasz go z drogi lub od strony kościoła, bez wchodzenia na teren posesji. Na obejrzenie fasady wystarczy kwadrans, z kościołem około pół godziny. Najlepiej widać budynek wczesną wiosną i późną jesienią, gdy drzewa parku są bez liści. Naprzeciwko stoi drewniany kościół św. Andrzeja z około 1585 roku z wczesnobarokowym ołtarzem, a przy szkole rośnie około 180-letnia lipa, którą lokalna tradycja łączy z przemarszem wojsk napoleońskich w 1812 roku. Wizytę łatwo połączyć z zamkiem w Zatorze, kilka kilometrów dalej.