Fontanna Neptuna w Gdańsku

Fontanna Neptuna w Gdańsku to najbardziej rozpoznawalny symbol miasta – jej replika stoi nawet w brukselskim parku miniatur Mini-Europe. Brązowy posąg rzymskiego boga mórz z trójzębem stoi na Długim Targu, przed Dworem Artusa, od blisko czterech stuleci przypominając o morskim i kupieckim bogactwie dawnego Gdańska. To miejsce spotkań, tło niezliczonych zdjęć i dobry punkt startowy do zwiedzania Drogi Królewskiej — dostępny bezpłatnie o każdej porze dnia.

Historia Fontanny Neptuna

Fontanna powstała z inicjatywy burmistrza Bartłomieja Schachmanna i rady miejskiej. Wcześniej, co najmniej od połowy XVI wieku, przed Dworem Artusa stała studnia. Prace projektowe, rzeźbiarskie i odlewnicze trwały w latach 1606–1615. Figurę Neptuna zaprojektował Abraham van den Blocke, a model do odlewu przygotował flamandzki artysta Piotr Husen. Posąg odlano z brązu w 1612 roku w miejskiej odlewni, z użyciem formy ludwisarza Gerdta Benninga; waży około 650 kg.

Z powodu przebudowy Dworu Artusa i wojny trzydziestoletniej fontannę uruchomiono dopiero 9 października 1633 roku, a rok później otoczono ją żelazną kratą. W latach 1757–1761 rzeźbiarz Jan Karol Stender wykonał nowe elementy basenu i trzonu w stylu rokokowym, a Jakub Barren odnowił kratę, dodając polskie orły i herby Gdańska.

W czasie II wojny światowej fontannę zdemontowano i wywieziono do Parchowa koło Bytowa, a czaszę i podstawę obmurowano cegłą. Zaginęły wtedy trójząb i płetwa konia morskiego. Po odrestaurowaniu Neptun wrócił na Długi Targ i fontanna ruszyła ponownie 22 lipca 1954 roku. Ostatni gruntowny remont, z nowym systemem uzdatniania wody i oświetleniem, przeprowadzono w latach 2011–2012.

Ciekawostki

• Neptun, rzymski bóg mórz i oceanów, nie trafił na Długi Targ przypadkiem — dla miasta żyjącego z handlu morskiego był czytelnym symbolem źródła bogactwa.
• Fontannę uruchamiano z opóźnieniem: od odlania posągu do pierwszego tryśnięcia wody minęło ponad 20 lat.
• Od lat 80. XX wieku złodzieje wielokrotnie odłamywali płetwę konia morskiego. Konserwator zdecydował w końcu, by wykonywać ją z kruchego materiału o niewielkiej wartości — tak, by kradzież przestała się opłacać.
• Ostatni remont w latach 2011–2012 objął demontaż figury i postumentu, renowację i nowy system uzdatniania wody.
• Według gdańskiej legendy to Neptun „stworzył” słynną Goldwasser: rozgniewany monetami wrzucanymi do fontanny uderzył trójzębem w wodę i rozbił złoto na drobne płatki, które od tej pory połyskują w ziołowym likierze.
• Replika fontanny stoi w parku miniatur Mini-Europe w Brukseli, obok najsłynniejszych budowli kontynentu.

Co zobaczyć przy fontannie

Warto obejrzeć fontannę z bliska i z kilku stron:

• posąg Neptuna w dynamicznej, manierystycznej pozie, z trójzębem uniesionym nad głową,
• czaszę z czarno-niebieskiego belgijskiego marmuru i trzon z czarnego tufu, zaprojektowane przez van den Blockego,
• rokokowe rzeźby morskich stworzeń wokół basenu, dzieło Stendera,
• kutą kratę z pozłacanymi polskimi orłami i herbami Gdańska.

Dobre ujęcia zrobisz na tle Dworu Artusa, z perspektywy ul. Długiej z wieżą Ratusza Głównego Miasta w tle oraz z góry — z tarasu widokowego na wieży ratuszowej. Wieczorem fontanna jest podświetlona, a Długi Targ wygląda szczególnie efektownie.

Kiedy fontanna działa — informacje praktyczne

Fontanna stoi na otwartym placu, więc obejrzysz ją bezpłatnie i o każdej porze. Woda tryska jednak tylko w ciepłej części roku. Według Gdańskich Melioracji, które opiekują się miejskimi fontannami, Neptuna tradycyjnie uruchamia się po Wielkanocy, a wyłącza pod koniec września — ze względu na ryzyko zamarznięcia cienkich dysz. Jeśli przyjedziesz zimą, zobaczysz posąg i kratę, ale bez wody. Dokładne terminy na dany rok zależą od pogody.

Na sam widok fontanny wystarczy kilka minut, ale zwykle staje się ona przystankiem w dłuższym, 2–3-godzinnym spacerze po Głównym Mieście. Plac jest płaski i dostępny dla wózków dziecięcych oraz osób na wózkach, choć nawierzchnię miejscami stanowi bruk.

Dojazd

Fontanna stoi na Długim Targu, w strefie pieszej Głównego Miasta, ok. 20 m przed wejściem do Dworu Artusa (GPS: 54.348568, 18.653267). Z dworca Gdańsk Główny dojdziesz tu w około 15 minut, przechodząc przez Bramę Wyżynną, Złotą Bramę i ul. Długą — czyli właśnie Drogą Królewską. W Śródmieściu obowiązuje strefa płatnego parkowania, dlatego najwygodniej przyjechać komunikacją miejską, rowerem lub pozostawić samochód na parkingu na obrzeżach centrum.

W okolicy

Fontanna jest idealnym punktem startu do zwiedzania:

• Dwór Artusa — dawne miejsce spotkań kupców, dziś oddział Muzeum Gdańska,
• Ratusz Głównego Miasta z wieżą widokową,
• Zielona Brama, zamykająca Długi Targ od strony Motławy,
• Żuraw i nadmotławskie bulwary,
• ul. Mariacka z bursztynowymi pracowniami i Bazylika Mariacka.

Trochę dalej, w kilkanaście minut spacerem, znajduje się Muzeum II Wojny Światowej, a autobusem dojedziesz na Westerplatte.