Dawny klasztor cysterek i kościół w Owińskach

W 1806 roku do klasztoru cysterek w Owińskach zajechał Napoleon – i według legendy oraz literatury właśnie tu próbowano dokonać na niego zamachu. Osiem kilometrów od granic Poznania stoi barokowy zespół z dwuwieżowym kościołem św. Jana Chrzciciela, który przeszedł drogę od średniowiecznego opactwa przez szpital psychiatryczny, wojenną zbrodnię i szkołę SS do ośrodka dla niewidomych dzieci. Od 2012 roku działa przy nim pierwszy w Polsce i Europie Park Orientacji Przestrzennej.

Historia: cysterki z Trzebnicy

Klasztor ufundowali w latach 1242–1252 książę Przemysł I i jego brat Bolesław Pobożny. W 1252 roku przybyło tu dwanaście cysterek z Trzebnicy. Siostry prowadziły szkołę, w której oprócz kandydatek do zakonu uczyły się dziewczęta z ziemiańskich domów; około 1594 roku w klasztorze żyło 15 zakonnic i 5 nowicjuszek. Dzisiejszy barokowy zespół to dzieło dwóch architektów: klasztor zbudowano w 1700 roku według projektu Jana Catenazziego, a po pożarze w 1720 roku odbudował go Pompeo Ferrari, autor kościoła wzniesionego w latach 1720–1728.

Po II rozbiorze Prusy odebrały klasztorowi majątek i w 1797 roku sprzedały go berlińskiemu bankierowi Zygmuntowi Ottonowi von Treskow. Zakonnice zostały w Owińskach do kasaty w 1835 roku i przeniesiono je do Ołoboku.

Szpital, zbrodnia i odrodzenie

W 1838 roku w budynkach poklasztornych otwarto zakład dla psychicznie chorych, który w latach 1873–1875 przebudowano. Po wybuchu II wojny światowej Niemcy zlikwidowali szpital w ramach akcji T4: przebywało w nim wtedy ponad tysiąc chorych. Dorosłych rozstrzelano w lasach, a dzieci wywieziono do Fortu VII w Poznaniu i zagazowano. W czasie okupacji w zabudowaniach działała szkoła SS, Wehrmacht zajął część pomieszczeń, a kościół zamieniono na magazyn.

Od 1952 roku mieści się tu Specjalny Ośrodek Szkolno-Wychowawczy dla Dzieci Niewidomych. Otwarty 3 września 2012 roku Park Orientacji Przestrzennej uczy dzieci samodzielnego poruszania się po mieście, a w ośrodku powstała też pierwsza w Polsce Biblioteka Zapachów. W 2013 roku zespół otrzymał nagrodę w konkursie Zabytek Zadbany.

Co zobaczyć

• Kościół św. Jana Chrzciciela – barokowe ołtarze; najcenniejszą pamiątką po cysterkach jest relikwia Krzyża Świętego z 1622 roku. Od 1965 roku, gdy sprowadzono figurę Matki Bożej Fatimskiej, kościół jest sanktuarium; parafię prowadzą ojcowie sercanie biali.
• Fasadę z dwiema wieżami i kopułę – najlepiej widoczne z dziedzińca.
• Renesansowy kościół św. Mikołaja – w latach 1574–1835 parafialny, odnowiony i poświęcony w 2018 roku.
• Pałac von Treskowów z lat 1804–1806.

Tripto podpowiada

Kościół jest czynną świątynią parafialną, więc wnętrze najlepiej oglądać poza nabożeństwami. Zabudowania klasztorne i Park Orientacji Przestrzennej służą placówce dla niewidomych dzieci i nie są stale otwarte dla turystów. Powiat poznański organizował bezpłatne oprowadzania z przewodnikiem w ramach Europejskich Dni Dziedzictwa, z zapisami – sprawdź aktualne komunikaty. Bez rezerwacji obejrzysz kościół, dziedziniec i zewnętrzne fasady; zaplanuj na to około godziny. Owińska leżą na Szlaku Cysterskim, a z wioski blisko do lasów Puszczy Zielonki.