Bazylika Wniebowzięcia NMP w Koronowie

Ceglana bazylika nad Brdą ma 72 metry długości i od ponad siedmiu stuleci wyznacza sylwetkę Koronowa. Wznieśli ją cystersi, którzy pod koniec XIII wieku przenieśli tu swoje opactwo z pobliskiego Byszewa, a barokowe hełmy i wnętrze dodał w XVII i XVIII wieku opat Ignacy Gniński. Dawny klasztor za ścianą kościoła od 1819 roku pełni funkcję więzienia, dlatego zwiedza się tylko świątynię — ale to wystarczy na dobrą godzinę.

Historia: od Byszewa do bazyliki mniejszej

Cystersi z Byszewa przenieśli główną siedzibę do wsi zwanej wówczas Smeysche lub Śmiewce w latach 1288–1289; gmina Koronowo podaje rok przybycia mnichów 1288, a rozpoczęcie budowy kościoła na rok następny. Projekt przypisuje się mnichowi Theodricusowi. Ze względu na bliskość Byszewa nie stawiano budynków tymczasowych, tylko od razu prezbiterium, a w pierwszej połowie XIV wieku trójnawowy, siedmioprzęsłowy korpus i rząd siedmiu kaplic przy nawie północnej. Daty zakończenia budowy nie znamy, ale w 1350 roku opactwo przekazało znaczne sumy na katedrę gnieźnieńską, co sugeruje, że własna świątynia była już gotowa.

Spokój nie trwał długo. W drugiej połowie XIV wieku klasztor spłonął, w 1411 roku zajęli go Krzyżacy, a stabilizacja przyszła dopiero po pokoju toruńskim. W 1523 roku biskup Mikołaj Mściwy konsekrował kościół i siedem nowych ołtarzy, w 1656 roku obiekt zniszczyli Szwedzi. Przełom XVII i XVIII wieku to czas opata Ignacego Bernarda Gnińskiego, który zbarokizował wnętrze, okna i trzy gotyckie szczyty oraz dodał hełmy wież. Pruskie władze skasowały klasztor w 1819 roku, a kościół został parafialny. W 2000 roku stał się kolegiatą, a 9 października 2010 roku Benedykt XVI podniósł go do godności bazyliki mniejszej.

Co zobaczyć

• Ołtarz główny z 1738 roku — dzieło miejscowego cystersa Alanusa Chilickiego, złocony i polichromowany, z dwoma obrazami Bartłomieja Strobla: Wniebowzięciem NMP i Powitaniem Maryi w niebie.
• Stalle z końca XVII wieku w prezbiterium — dwukondygnacyjne, z płaskorzeźbami i progami w kształcie leżących lwów, pod ażurowymi baldachimami.
• Ambona z końca XVII wieku z globem, gwiazdami, księżycem i aniołami z trąbami, zwieńczona figurą św. Michała Archanioła.
• Cykl dziesięciu obrazów Franciszka Remela z około 1758 roku o życiu zakonu cysterskiego oraz rokokowy chór muzyczny z końca XVIII wieku.
• Barokowa chrzcielnica z drugiej połowy XVII wieku w południowym ramieniu transeptu.

Ciekawostki

Najstarsze detale trzeba wypatrzyć samemu. Na zewnętrznym ramieniu transeptu zachowały się fragmenty XIV-wiecznego fryzu z barwnych, glazurowanych płytek, na których odczytuje się Zwiastowanie i Pietę. W prezbiterium przetrwały dwa gotyckie, maskowe wsporniki sklepienne z początku XIV wieku. Bryła zdradza też historię budowy: północny rząd kaplic jest gotycki, a południowy dostawiono w XVII wieku w stylu barokowym. Pod kościołem znana jest krypta z pochówkami zakonników z drugiej połowy XIII wieku.

Tripto podpowiada

Bazylika stoi przy ul. Bydgoskiej i jest czynnym kościołem parafialnym. Parafia podaje Msze w niedziele o 8:00, 9:30, 11:00 i 12:30, a w dni powszednie wieczorną o 18:00, więc wnętrze najlepiej oglądać poza tymi godzinami. Zwiedzanie, zwłaszcza grupowe, Pomorski Szlak Cysterski radzi zgłaszać na plebanii (tel. +48 52 382 25 01). Latem w świątyni odbywa się festiwal organowy Mariackie Wieczory Kameralne, a na początku lipca miasto organizuje festyn cysterski z inscenizacją bitwy z Krzyżakami z 1410 roku. Na sam kościół zaplanuj 45–60 minut, a potem przejdź nad Brdę albo do gotyckiego kościoła św. Andrzeja, pierwotnej fary z lat 1382–1396.