Zamek w Międzyrzeczu

Zamek w Międzyrzeczu to trwała ruina królewskiej warowni wzniesionej z cegły w XIV wieku z fundacji Kazimierza Wielkiego, według muzeum jedynego zamku królewskiego w województwie lubuskim. Stoi w parku nad Obrą i Paklicą, otoczony fosą, z dwoma okrągłymi bastionami i odbudowaną bramą. Od listopada 2024 roku jest Pomnikiem Historii, a w sąsiednim dworze starościńskim działa Muzeum Ziemi Międzyrzeckiej z największą w Polsce kolekcją portretów trumiennych.

Historia: od grodu do trwałej ruiny

Na wzgórzu między rzekami już w IX wieku istniał słowiański gród, który po włączeniu do państwa Piastów kilkakrotnie przebudowywano. Kronikarz Gall Anonim odnotował, że w 1094 roku odbił go Bolesław Krzywousty. Budowę murowanego zamku rozpoczęto około 1350 roku z inicjatywy Kazimierza Wielkiego i w większości ukończono około 1380 roku.

Zamek pilnował zachodniej granicy Wielkopolski i był wielokrotnie oblegany. W 1520 roku, w czasie wojny z zakonem krzyżackim, zdobyli go po ostrzale artyleryjskim najemnicy Wolfa von Schönburga. Odbudowa trwała do 1574 roku: powstały wtedy dwa okrągłe bastiony artyleryjskie, renesansowy budynek mieszkalny i brama. W tym samym roku nocował tu Henryk Walezy w drodze na koronację do Krakowa.

Szwedzi zniszczyli warownię w 1655 roku i od tego czasu podupadała. W 1719 roku starostowie postawili obok wygodniejszy dwór, w którym dziś mieści się muzeum. Po 1945 roku zespół przejęło muzeum; w latach 50. i 60. mury zabezpieczono jako trwałą ruinę, a bramę zniszczoną w 1945 roku odbudowano w 1975 roku.

Co zobaczyć

• Mury obwodowe w kształcie podkowy – ok. 145 m długości, grube na ok. 2,6 m, miejscami wysokie na 9 m.
• Dwa bastiony z XVI wieku nakryte charakterystycznymi stożkowymi dachami; w południowym urządzono ekspozycję dawnych narzędzi kary.
• Fosa szeroka na około 12 m, zasilana wodami Obry – najładniej wygląda ze ścieżki wokół murów.
• Muzeum w dworze starościńskim z 1719 roku: zbiory archeologiczne, historyczne, etnograficzne i sztuki, w tym 220 portretów trumiennych oraz tablic inskrypcyjnych i herbowych z XVII–XVIII wieku.

W parku stoją także rzeźby upamiętniające Pierwszych Męczenników Polski, których pustelnię tradycja lokuje w okolicach Międzyrzecza. Na zamek i muzeum zaplanuj 1,5–2 godziny.

Godziny otwarcia i bilety

Według strony muzeum (stan na październik 2026):

• 1 maja – 31 października: wt.–pt. 9:00–16:00, sob.–niedz. 10:00–17:00, poniedziałki nieczynne.
• Poza sezonem soboty są nieczynne; od listopada do stycznia zamek jest dostępny do 15:00.
• Ostatnie wejście na wystawy 45 minut przed zamknięciem; muzeum zamknięte w święta.

Bilety: muzeum 15 zł (ulgowy 10 zł), sam zamek 10 zł, bilet łączony 20 zł (ulgowy 16 zł). Dzieci do lat 7 wchodzą bezpłatnie, a we wtorki wstęp do muzeum jest darmowy. Muzeum informuje, że obecnie nie ma udogodnień dla osób z niepełnosprawnościami.

Dojazd

Muzeum i zamek znajdują się przy ul. Podzamcze 2, kilka minut spacerem od centrum. Międzyrzecz leży przy drodze ekspresowej S3 między Gorzowem Wielkopolskim a Zieloną Górą, na północ od węzła z autostradą A2 pod Świebodzinem. Dojazd z Poznania lub Gorzowa jest prosty, a z Berlina prowadzi przez przejście w Świecku i autostradę A2.

W okolicy

• Międzyrzecki Rejon Umocniony – rozległy system niemieckich bunkrów i podziemnych korytarzy, również Pomnik Historii, z trasami zwiedzania w okolicach Pniewa.
• Spacer nad Obrą i Paklicą oraz po starym mieście Międzyrzecza.