Ruiny kościoła św. Mikołaja w Łebie

W sosnowym lesie na zachodnim brzegu rzeki Łeby stoi samotny fragment ceglanego muru. To wszystko, co na powierzchni zostało ze średniowiecznego miasta – Starej Łeby, którą zniszczyły sztormy i zasypał piasek. Ruiny gotyckiego kościoła św. Mikołaja z XIV wieku Słowiński Park Narodowy nazywa najstarszym zabytkiem miasta, a przy nich zaczyna się jeden z najpopularniejszych szlaków na Wydmę Łącką.

Miasto, które przegrało z morzem

Średniowieczna Łeba otrzymała prawa miejskie w 1357 roku na prawie lubeckim, gdy należała do państwa krzyżackiego, i rozwijała się w tym miejscu do XVI wieku. Linia brzegowa przebiegała wtedy dalej od miasta niż dziś. Seria silnych sztormów w XV i XVI wieku oraz wędrujące koryto rzeki stopniowo zmuszały mieszkańców do przenosin. Sztorm z 11 stycznia 1558 roku zniszczył port i zabudowę, a ujście Łeby przesunęło się o półtora kilometra na wschód; kolejny, w 1570 roku, przekonał mieszkańców, że trzeba zacząć od nowa po drugiej stronie rzeki, tam gdzie leży dzisiejsze centrum.

Kościół św. Mikołaja – patrona rybaków i żeglarzy – był świątynią parafialną Starej Łeby, zapewne jednonawową, z wieżą. Opustoszały po katastrofie, został rozebrany około 1560 roku. Część materiału wykorzystano przy budowie barokowego kościoła Wniebowzięcia NMP z 1683 roku w nowym mieście. Teren dawnego miasta zasypały wydmy, które z czasem porósł las.

Dlaczego mur przetrwał

Przez całe powojenne dziesięciolecia ruina leżała w ochronnym pasie wydm i w pasie technicznym Urzędu Morskiego, gdzie nie wolno było budować. Dzięki temu nikt jej nie naruszył, choć dalsze części dawnego miasta zabudowano ośrodkami wczasowymi. W latach 2015–2019 gmina Łeba zleciła badania: najpierw georadarowe, potem wykopaliska do głębokości kilku metrów, aż do poziomu fundamentów. Rozpoznano hipotetyczny obrys kościoła, odkryto liczne pochówki wewnątrz i na zewnątrz świątyni, a znaleziska po konserwacji trafiły do muzeum w Lęborku. Mur zabezpieczono, obiekt z otoczeniem wpisano do rejestru zabytków, a wykopy zasypano.

Co zobaczyć

Na miejscu oglądasz ocalały fragment ceglanego muru z wyraźnymi warstwami cegieł i zarysem wnęki, stojący na ogrodzonym terenie wśród sosen. Warto wyobrazić sobie, że kościół stał zapewne w centrum średniowiecznego miasta – wszystko dookoła to dawne ulice i domy, dziś pod wydmami. Dokumentację fotograficzną z wykopalisk można przejrzeć w Bibliotece Miejskiej w Łebie.

Tripto podpowiada

Ruiny są na otwartym terenie i oglądasz je bezpłatnie; sam przystanek zajmie 10–15 minut, ale warto potraktować go jako start pętli SPN „Stara Łeba – brzeg morza – Wydma Łącka – Stara Łeba” (ok. 15 km, około 3 godzin marszu bez przystanków). Niemal połowa trasy biegnie plażą, reszta borami nadmorskimi, a po drodze mija się muzeum w dawnej wyrzutni rakiet w Rąbce i wieżę widokową. W granicach parku szlak jest dostępny od godziny przed wschodem do godziny po zachodzie słońca, a za wstęp do SPN pobierane są opłaty. Wieczorem zajrzyj do kościoła Wniebowzięcia NMP w centrum – w jego murach kryją się cegły ze Starej Łeby.