Pomnik Mikołaja Kopernika we Fromborku

Kopernik z gałązką konwalii w dłoni, wysoki na sześć metrów i wyraźnie niestandardowy: pomnik Mieczysława Weltera odsłonięty w 1973 roku od początku dzielił opinie. Krytycy porównywali go do bryły zwieńczonej małą główką, obrońcy widzieli w nim nawiązanie do warmińskich świątków (ludowych rzeźb) i pruskich bab, czyli archaicznych kamiennych posągów.

Konkurs i odsłonięcie

Pomnik powstał na 500. rocznicę urodzin Kopernika, a UNESCO ogłosiło rok 1973 Międzynarodowym Rokiem Kopernika. W 1971 roku ogłoszono ogólnopolski konkurs, w którym wzięło udział ponad 30 rzeźbiarzy, a do Fromborka nadesłano blisko 80 prac. Pierwszą nagrodę, 29 czerwca 1971 roku, zdobył warszawski rzeźbiarz Mieczysław Welter, znany też z pomników Chopina w Słupsku i Marii Konopnickiej we Wrześni. Odsłonięcie odbyło się 15 lipca 1973 roku i było jednym z najważniejszych punktów obchodów jubileuszu; aktu dokonał premier Piotr Jaroszewicz. Tydzień później pomniejszoną, czterometrową replikę ustawiono w parku Chapultepec w Meksyku.

Co zobaczyć

Odlew z brązu o wysokości 6 metrów stoi na trzymetrowym granitowym cokole z czterech nieregularnych bloków. Kopernik trzyma dłoń na sercu, a w niej gałązkę konwalii. Postać ma masywny korpus i niewielką głowę, co było głównym zarzutem krytyków; sam rzeźbiarz odpowiadał, że miał to być portret dobrze zbudowanego mężczyzny, nie chudzielca. Wokół pomnika ułożono okrągły plac o średnicy 22 metrów z drobnej granitowej kostki. Półkola z granitowych ciosów i stopnie w dół symbolizują orbity planet. Przy krawędzi koła leży głaz z napisem „Mikołajowi Kopernikowi Społeczeństwo Warmii i Mazur”.

Miejsce i kontekst

Pomnik stoi u północnych stóp Wzgórza Katedralnego, na miejscu barokowych ogrodów kanonika Krzysztofa Żurawskiego. We Fromborku jest kilka pomników astronoma z różnych epok: pierwszy monumentalny pomnik z 1909 roku nie przetrwał po II wojnie światowej, popiersie Kopernika stoi w katedrze od 1973 roku, a ławeczka z brązu na Rynku powstała w 2015 roku.

Informacje praktyczne

Plac jest ogólnodostępny i bezpłatny. Zobaczenie pomnika zajmuje od 10 do 20 minut. Warto obejść go dookoła, bo z różnych stron zmienia się wrażenie proporcji, a w nawierzchni widać układ półkolistych orbit.

Tripto podpowiada

Zestaw ten pomnik z ławeczką z Rynku: dwie rzeźby tego samego bohatera dzieli około czterdziestu lat i dwa zupełnie różne pomysły, co dobrze pokazuje, jak zmieniało się upamiętnianie wielkich ludzi w polskich miastach.